Quá Già Hay Quá Trẻ Để Làm Gì?

Đinh Hải Đăng

*Update: thật trùng hợp ngày hôm nay (23/4) là sinh nhật 26 tuổi của tôi. Thật là một cách thú vị để ghi lại dấu ấn cho mình 🙂

Bài viết này là cảm hứng từ một buổi coaching (khai vấn) với một khách hàng gần đây của tôi. Trong buổi coaching này, chúng tôi có trao đổi với nhau về việc thực hiện mục tiêu của bạn và độ tuổi mà bạn muốn thực hiện mục tiêu của mình.

Bạn chia sẻ với tôi nỗi lo của mình khi có nhiều con đường lựa chọn để đến mục tiêu của mình. Trong đó có một lựa chọn mà bạn đang cân nhắc, tuy nhiên một trong những cản trở đối với bạn là bạn khá lo lắng về độ tuổi của mình vào thời điểm ấy. Bạn sợ rằng mình đã không còn trẻ để bắt đầu thực hiện mục tiêu của mình.

Tôi hoàn toàn hiểu được nỗi lo của bạn vì tôi cũng đã từng trải qua cảm xúc như bạn nhưng ở chiều hướng ngược lại. Tôi đã từng rất băn khoăn về việc theo đuổi con đường làm chuyên gia khai vấn (coach) của mình. Vào thời điểm ấy, tôi chỉ mới là một chàng trai 20 tuổi và vẫn còn đang rất băn khoăn cho con đường sự nghiệp của mình. Khi ấy tôi đã nghĩ rằng: “Mình có quá trẻ để làm việc này không?”

Ở bài viết trước tôi có chia sẻ với bạn về câu hỏi trao quyền và câu hỏi tước quyền. Và thật khôi hài khi tôi lại đặt cho chính mình câu hỏi như vậy. Tôi cảm thấy bất lực mỗi khi đặt cho mình câu hỏi ấy. Tôi sợ hãi và không dám làm gì nữa. Cho đến một thời điểm tôi chọn tạm ngừng lại một thời gian với lời biện hộ rằng: “Mình còn trẻ, còn thời gian mà. Khi nào có tài chính vững vàng hơn, có kinh nghiệm sống hơn, có mối quan hệ nhiều hơn rồi quay lại cũng không muộn.”

Nhưng vấn đề là “Khi nào?”

Tôi không trả lời được. Tôi cố gắng đưa ra một độ tuổi mà nghe có vẻ hợp lý. Nhưng thật sự thì tôi cũng không biết liệu độ tuổi ấy đã đủ chưa?

Tôi bám víu vào lời biện hộ này trong một thời gian dài để trì hoãn việc theo đuổi con đường của mình.

Quá Trẻ Hay Quá Già Để Làm Gì?

Cho đến một ngày cơ duyên đưa tôi gặp lại một người bạn đồng nghiệp cũ. Cậu đặt ra cho tôi câu hỏi làm thay đổi toàn bộ mọi tư duy của tôi về thời gian và tuổi tác.

Nguyên văn câu hỏi của cậu bạn tôi nói đó là: “Too young to do what? Too old to do what?” (Tạm dịch: Quá trẻ để làm gì? Quá già để làm gì?)

Bỗng nhiên mọi thứ bừng sáng trong tôi.

Đúng rồi. Quá trẻ để làm gì? Quá già để làm gì? Có luật lệ nào đặt ra rằng mình cần phải đạt đến độ tuổi nhất định nào đó trước khi làm một việc gì không? (Trừ việc pháp luật quy định bạn phải đạt đến tuổi vị thành niên.)

Đây quả thật là sức mạnh của một câu hỏi đúng (đó là lý do vì sao khai vấn cực kỳ hiệu quả cho sự thay đổi của cá nhân). Tôi cảm nhận được rõ rệt niềm tin của mình đã thay đổi hoàn toàn sau câu hỏi của bạn mình. Đó cũng là lúc tôi quyết định sẽ không để cho niềm tin giới hạn về độ tuổi của tôi ảnh hưởng đến con đường tôi lựa chọn nữa.

Còn bạn thì sao? Bạn có đang tự hỏi: “Liệu mình có quá trẻ/quá già để làm [x] không?”

Nếu câu trả lời là có, hãy nhìn sâu thẳm vào bên trong mình và đánh giá xem liệu có thật sự là vấn đề tuổi tác hay chỉ là một lý do để bạn trì hoãn. Và nếu đây là một lý do thôi, thì “khi nào” bạn sẽ thực hiện mơ ước của mình?

“Phần lớn mọi người đã chết ở tuổi 25, chỉ có điểu đến 75 tuổi mới chôn mà thôi” – Benjamin Franklin

Tôi mong rằng bạn sẽ không thuộc kiểu người trong câu nói trên.

Thời gian trôi nhanh lắm và không chờ ai cả. Chớp mắt một cái đã thấy mình hơn 25 rồi.

Còn bao nhiêu cái chớp mắt nữa thì ta mới nhận ra là đã trễ rồi?

Mến,

Hải Đăng

P/s: Nếu bạn không muốn phí hoài thời gian của mình và có những mục tiêu mình đang khao khát thực hiện, và nếu bạn cần một người bạn đồng hành chia sẻ cùng bạn, lắng nghe bạn và đặt cho bạn những câu hỏi để giúp bạn tìm ra câu trả lời cho mình, hãy cho bạn một cơ hội trải nghiệm khai vấn (coaching) nhé.

Tìm Hiểu Về Khai Vấn (Coaching)

Chất Lượng Cuộc Sống Của Bạn Phụ Thuộc Vào Điều Gì?

Đinh Hải Đăng

Chào bạn,

Tôi chắc một điều rằng trong cuộc sống của mình, bạn đã có những ngày tuyệt vời và cũng có cả những ngày tồi tệ. Hoặc thậm chí, bạn có thể có những ngày mở đầu tồi tệ nhưng kết thúc thật tuyệt vời và ngược lại.

Vì sao lại có điều này? Chuyện gì tác động đến một ngày của bạn vậy?

Bạn hãy thử nhớ lại một ngày tồi tệ hoặc tuyệt vời của bạn xem: Lúc ấy bạn đã nghĩ gì? Nói gì? Cảm nhận gì? Hành xử gì? Và điều gì là ngọn nguồn của những điều trên?

Câu trả lời đó chính là: sự tập trung của bạn.

Bạn có để ý thấy khi bạn càng tập trung vào những điều đã tồi tệ, thì bạn lại càng nhận được cảm xúc tồi tệ hơn không? Ngược lại, khi bạn càng tập trung vào những điều tuyệt vời, mọi thứ bỗng trở nên tuyệt vời.

Sự tập trung của chúng ta quyết định thái độ của chúng ta.

Chắc hẳn bạn đã biết câu chuyện của nhà tâm lý học Viktor Frankl tại trại tập trung. Khi tất cả mọi người tuyệt vọng vì bị hành hạ, tù đày, người thân bị giết thì Viktor Frankl lựa chọn tập trung vào thế giới bên trong của mình, tập trung vào việc kiểm soát phản ứng của mình.

Khi ông tập trung vào điều đó, thái độ của ông thể hiện ra ngoài rất khác. Dù rằng cuộc sống ở trại tập trung rất khổ cực nhưng ông vẫn có thể làm chủ được phản ứng của mình và sau đó là dạy lại cho những người bạn tù. Thậm chí sau khi được thả khỏi trại tập trung, ông còn dựa trên những trải nghiệm của mình để sáng tạo nên logo therapy nữa.

Rõ ràng sự tập trung của Frankl quyết định chất lượng cuộc sống của ông (ý tôi là ở mặt tinh thần và cảm xúc).

Vậy đến đây bạn chắc sẽ thắc mắc: “Nhưng sự tập trung này do đâu mà ra và làm sao để kiểm soát nó đây?”

Câu trả lời đó chính là: nó phụ thuộc vào chất lượng câu hỏi bạn đặt ra cho mình.

Câu hỏi khai sáng

Khi bạn đặt một câu hỏi tiêu cực, bạn sẽ chỉ tập trung tiếp tục vào những điều tiêu cực. Ví dụ “Trời ơi, tại sao điều này lại xảy ra với mình?” Bạn có để ý thấy ngay khi đặt câu hỏi này, bộ não sẽ đi tìm bằng chứng chứng minh là nó đúng không?

Ngược lại, nếu chuyện không hay xảy ra với bạn nhưng bạn có thể đặt cho mình câu hỏi tích cực như “Điều này có ý nghĩa tích cực hay cơ hội gì?” hay “Mình học được gì từ điều này?” thì ngay lập tức bộ não của bạn sẽ tập trung tìm ra câu trả lời cho bạn.

Điều này cũng lý giải vì sao trong quá trình khai vấn (coaching), tôi luôn luôn tin rằng câu trả lời sẽ đến từ bên trong bạn. Chỉ cần câu hỏi đúng, bạn sẽ có câu trả lời cho thử thách mình đang gặp phải. Và đó là lý do vì sao trong khai vấn, người coach dùng rất nhiều đến kỹ năng lắng nghe và đặt câu hỏi để giúp khách hàng khơi gợi tìm ra câu trả lời cho chính mình.

Câu Hỏi Trao Quyền vs. Câu Hỏi Tước Quyền

Trong một bài trước, tôi đã từng nhắc đến khái niệm này. Hôm nay tôi sẽ chia sẻ cụ thể hơn để bạn hiểu.

Câu hỏi trao quyền (empowering questions) là những câu hỏi mà khi đặt ra, người được đặt câu hỏi cảm thấy như mình có quyền lực để chịu trách nhiệm với bản thân và làm mọi thứ trong khả năng của mình để tạo nên ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Ví dụ một số câu hỏi trao quyền như:

  • Trong hoàn cảnh này, cách phản ứng tích cực sẽ là gì?
  • Trong khó khăn là cơ hội, vậy cơ hội ở đây là gì?
  • Bài học mình cần phải học ở đây là gì để có thể trưởng thành hơn?
  • Mình có thể làm được gì trong khả năng kiểm soát của mình?
  • Nguồn lực nào có thể giúp mình đạt được điều mình muốn?

Ngược lại, câu hỏi tước quyền (disempowering questions) khi đặt ra sẽ khiến cho chúng ta cảm thấy như bị tước đi hết mọi quyền lực và không thể làm gì khác hơn. Ví dụ:

  • Trời ơi, vì sao điều này lại xảy ra với mình?
  • Mình có thể làm được điều này không?
  • Mình có đủ tự tin không?
  • Mình có quá trẻ/quá già để làm việc này không?
  • Mình là ai mà có thể làm việc này?

Bạn thấy đấy, hai loại câu hỏi này sẽ quyết định rất nhiều đến hướng tập trung của bạn.

Câu hỏi tôi dành cho bạn đó là “Bạn tự đánh giá xem mình hay dùng câu hỏi nào nhiều hơn trong cuộc sống của mình?”

Làm Thế Nào Để Học Cách Đặt Câu Hỏi Trao Quyền?

  1. Hãy trả lời câu hỏi trên của tôi trước. Thành thật với bản thân mình. Bước đầu tiên của thay đổi là mình cần nhận ra mình đang ờ đâu.
  2. Để ý và nắm bắt ngay mỗi khi ta thấy mình đang tự đặt những câu hỏi tước quyền. Ngừng trả lời cho câu hỏi đó và tìm cách biến câu hỏi đó thành một câu hỏi trao quyền.
  3. Trả lời cho câu hỏi trao quyền bạn mới đặt ra. Nếu được, hãy viết xuống câu hỏi của bạn vào một quyển sổ. Hãy biến nó thành một bộ sưu tập câu hỏi để khi cần thì bạn có thể xài liền. Bạn cũng có thể tham khảo 40 câu hỏi tự khai vấn chính mình.
  4. Lập lại bước 1-3 cho đến khi bạn thành thục.
  5. Cảm nhận sự thay đổi trong chất lượng cuộc sống của bạn.
  6. Trong trường hợp bạn vẫn chưa thấy sự thay đổi, cân nhắc đến việc sử dụng khai vấn (coaching) để tạo nên thói quen bền vững cho bản thân.

Hi vọng rằng bạn sẽ trở thành một bậc thầy trong việc đặt câu hỏi sau bài viết này.

Chúc bạn sớm thành công.

Hải Đăng

Định Nghĩa Thành Công Của Bạn Là Gì?

Đinh Hải Đăng

Có một câu chuyện kể như sau.

Một doanh nhân người Mỹ đang trong kỳ nghỉ mát đứng trên một mỏm đá tại một làng chài lưới lâu đời ở phía Nam Mexico.

Ông ta ngắm nhìn một chiếc xuồng nhỏ chỉ có một người dân chài trẻ trên đó đang cố gắng kéo chiếc xuồng của anh ta vào bờ. Bên trong khoang là vài con cá ngừ lớn. Hưởng thụ cái ấm áp của buổi chiều sớm nơi đây, người doanh nhân đưa ra lời khen về chất lượng những con cá trên thuyền.

”Anh đã mất bao lâu để bắt chúng vậy?” – người doanh nhân ngẫu hứng hỏi.

“À, không nhiều. Chỉ một vài giờ.” – người dân chài đáp.’

“Vậy tại sao anh không ở lại thêm lâu chút nữa rồi bắt nhiều hơn?” – người doanh nhân lại hỏi.

Người đánh cá trả lời hiền từ: ”Có lẽ tôi không cần nhiều, chỉ bấy nhiêu thôi là đủ cho gia đình tôi rồi.”

Người doanh nhân Mỹ chợt trở nên nghiêm túc: ”Vậy anh làm gì với thời gian còn lại của mình?”

Đáp lại với nụ cười, người dân chài nói: ”Tôi ngủ muộn, chơi với con tôi, xem những trận bóng chày, và ngủ trưa với vợ. Thỉnh thoảng vào những buổi tối, tôi đi dạo vào trong làng thăm bạn tôi, chúng tôi chơi guitar và hát cùng nhau…’

‘Người doanh nhân nôn nóng cắt ngang: “Nghe này, tôi có bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh tại Harvard, và tôi có thể giúp anh trở nên giàu có hơn. Anh có thể bắt đầu bằng việc kéo dài thời gian làm việc, có lẽ là thêm vài giờ trên biển mỗi ngày. Sau đó anh có thể bán số cá thừa và kiếm thêm tiền. Với số tiền đó, anh có thể mua thêm một chiếc thuyền, lợi ích nó đem lại không hề nhỏ. Rồi mua được vài ba chiếc xuồng nữa. Cứ như vậy, anh sẽ có hẳn một đoàn thuyền mà đi câu cá.”

Tự hào về những suy nghĩ sắc bén của mình được tôi luyện ở những năm học tại Harvard, người doanh nhân thêm thắt chi tiết vào cái kế hoạch to lớn vừa vạch ra mà thậm chí sẽ đem lại nguồn lợi nhiều hơn thế. “Thay vì bán những gì anh kiếm được cho người môi giới, hãy bán chúng trực tiếp cho trung tâm xử lí. Thậm chí hãy mở hẳn một nhà máy của riêng anh. Cuối cùng, kiểm soát những sản phẩm, quá trình sản xuất và phân phát. Giàu có hơn, anh sẽ có khả năng rời chiếc xuồng bé tí này và chuyển tới…coi nào, thành phố Mexico to lớn chẳng hạn? Hay New York? Nơi mà anh sẽ mở rộng công việc làm ăn thêm nữa, tìm vài đối tác… Ý tôi là, tại sao không thử cơ chứ? Khi anh còn vẫn trẻ và có nhiều cơ hội?”

Chưa bao giờ nghĩ đến những điều như vậy, người dân chài băn khoăn: “Nhưng nó sẽ tốn bao lâu?”

Sau những tính toán nhanh, người doanh nhân Mỹ với bằng tốt nghiệp thạc sĩ loại ưu tại Harvard trả lời: “Có lẽ là từ 15 đến 20 năm, hoặc ít hơn nếu anh làm việc chăn chỉ.”

“Và rồi thì sao, thưa ngài?” – “Đó, đó là phần tuyệt nhất.” – cười phá lên, người doanh nhân nói – Khi thời khắc đến, bán cổ phần công ty, anh sẽ kiếm hàng triệu. Hứng thú chứ?”

“Ồ, hàng triệu ư thưa ngài? Rồi tôi sẽ làm gì với chừng đó tiền?”

Người doanh nhân nói: “Thì hãy làm gì khiến anh hạnh phúc. Chuyển tới một ngôi nhà ven biển đẹp nơi anh có thể ngủ muộn, chơi với cháu của mình, xem những trận bóng chày, ngủ trưa với vợ anh. Anh có thể đi dạo trong vườn, thăm bạn, hãy đánh đàn guitar và hát với họ.”

Người dân chài mỉm cười: “Nhưng thưa ngài, phải chăng tôi đang sống trong tất cả những điều đó?”

Bạn có hiểu ý nghĩa câu chuyện này là gì không? Ý nghĩa của nó đó chính là mỗi người đều có một định nghĩa khác nhau về thành công và hạnh phúc. Bạn không nên, và không thể ép một người khác sống với định nghĩa về thành công và hạnh phúc của chính bạn được.

Tương tự, bạn cũng không nên mù quáng theo đuổi những định nghĩa về thành công hay hạnh phúc của người khác mà không suy xét liệu đó có phải là điều mình thật sự muốn hay không.

Định Nghĩa Thành Công Của Tôi

Chắc hẳn nếu bạn là độc giả quen thuộc của tôi thì bạn cũng biết rằng tôi đang làm khai vấn (coaching) cho đối tượng từ 18-35 tuổi.

Một trong những điều mà tôi được học khi tham gia khoá học đào tạo chuyên môn khai vấn đó là “bạn không thể cho người khác cái bạn không có.”

Điều này gây ấn tượng với tôi và khiến tôi suy nghĩ nhiều. Vậy mình đã thành công chưa để giúp người khác cũng có thành công? Làm sao mình dám lấy tiền của người khác và hứa hẹn rằng sẽ giúp họ thành công nếu mình còn chưa đạt được thành công?

Đây là những câu hỏi khiến tôi trăn trở nhiều. Và bất chợt tôi nhận ra hình như mình đang sai trong mặt lý luận. Trước khi bắt đầu với những câu hỏi ấy, tôi cần hỏi mình trước là “Vậy thành công với tôi là gì?”

Bạn thấy đấy, tôi đã quá tập trung vào định nghĩa thành công của xã hội nên cứ cho rằng tôi chưa thành công thì làm sao giúp người khác thành công? Tôi đã áp chuẩn mực của xã hội vào đó là “nhiều tiền, danh vọng, vật chất, nổi tiếng, có công ty riêng v…v…”

Nếu xét theo góc nhìn đó, tôi hẳn không phải người thành công.

Tôi đã vô tình quên rằng tôi có một định nghĩa thành công rất khác. Một định nghĩa thành công sâu sắc mà tôi học được từ Coach John Wooden.

Đối với Coach, thành công chính là “Sự thanh thản trong tâm hồn. Sự thanh thản này là kết quả của việc biết rằng mình đã làm hết sức có thể trong khả năng của mình.” Hay nói cách khác, chỉ có chúng ta mới đánh giá được liệu chúng ta đã thành công hay chưa dựa trên nỗ lực của chính mình. Sau khi xong việc, chúng ta có cảm thấy thanh thản vì mình đã cố hết sức hay chưa?

Đối với Coach, kết quả là sản phẩm của nỗ lực. Đôi lúc bạn thắng, đôi lúc bạn thua. Bạn không kiểm soát được điều đó. Nhưng bạn có thể kiểm soát được nỗ lực của mình.

Ngay lúc nhớ lại định nghĩa này, tôi chợt nhận ra tôi là người thành công. Và tôi có thể cho khách hàng của tôi cái mà tôi đã có. Bởi vì tôi biết rằng nếu tôi đã không làm thì thôi, một khi làm tôi sẽ nỗ lực hết sức để có được sự thanh thản trong tâm hồn.

Bạn thấy không, nếu tôi không kịp nhắc nhở chính mình về định nghĩa thành công mà tôi chọn thì có lẽ tôi đã tự dày vò mình mãi rồi.

Tôi không nói những định nghĩa thành công về vật chất là không đúng. Chỉ có điều, nó không hợp với tôi mà thôi.

Bạn cũng vậy, bạn sẽ có định nghĩa riêng của mình. Vậy thì tôi muốn hỏi bạn “Định nghĩa thành công của bạn là gì?”“Bạn đã đạt được nó chưa?”

Thân mến,

Đinh Hải Đăng

Con Đường Chẳng Mấy Ai Đi

Đinh Hải Đăng

Chào bạn,

Nếu bạn là một độc giả theo dõi blog của tôi từ lâu, chắc bạn cũng biết một trong những công việc của tôi đó là một Career Coach. Tôi làm việc nhiều với các bạn từ độ tuổi 18 – 25 để giúp các bạn tìm ra được công việc phù hợp với các bạn.

Trong nhiều ca khai vấn mà tôi từng thực hiện, có một điều tôi quan sát thấy đó là các bạn ai cũng muốn tìm ra đam mê của mình, làm công việc có ý nghĩa và kiếm sống với nó. Đây là một mong muốn chính đáng và hợp lý. Tôi cũng hoàn toàn ủng hộ điều này.

Nhưng…

Có một điều mà các bạn chưa lường trước được đó là con đường trước mắt các bạn chọn không hề đơn giản như bạn đã nghĩ.

Tôi thường hay nói với các bạn rằng: “Con đường em chọn sẽ là “con đường chẳng mấy ai đi”. Dĩ nhiên, con đường này có trải hoa hồng thật nếu như em thành công trên con đường này, nhưng nhớ là hoa hồng cũng có gai. Em có sẵn sàng kiên trì, nhẫn nại, chịu đựng và chấp nhận đánh đổi những niềm vui sướng nhất thời để đi trên con đường này hay không?”

Phía cuối con đường này hứa hẹn những phần thưởng cực kỳ giá trị (tiền bạc, cuộc sống ý nghĩa, mối quan hệ, danh tiếng, sự tự hào, sự công nhận…). Nhưng phàm cái gì quý thì hiếm, và không phải ai cũng dễ dàng đạt được. Chính vì vậy, bạn cần phải tự hỏi bản thân mình rằng: “Tôi sẽ phải trở thành người như thế nào để đi được trên con đường này? Tôi phải đánh đổi những gì để đến được cuối con đường?”

  • Bạn có dám đánh đổi những ngày cuối tuần vui thú với bạn bè để làm việc hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi một cuộc sống thoải mái hưởng thụ để dồn tài lực vào con đường mình chọn hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi sự ổn định, an toàn hiện có để theo đuổi con đường này hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi sự yên ổn hiện có và sẵn sàng nhận những lời chỉ trích, phàn nàn ban đầu của người thân, bạn bè khi bạn chọn đi con đường này không?
  • Bạn có dám đánh đổi cảm giác thoải mái hiện có để nhận lấy những lúc tự nghi ngờ chính mình, sợ hãi thất bại, sợ từ chối, hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi mọi thứ để đi ngược lại đám đông không?

Nếu câu trả lời là không, bạn cần phải tự hỏi chính mình: “Tại sao mình không dám đánh đổi? Mình có thật sự muốn đi con đường này? Nếu có, điều gì đang ngăn cản mình theo đuổi con đường này?”

Suy cho cùng, đây là con đường chẳng mấy ai đi. Nếu đã ít người đi, thì điều gì chứng minh rằng bạn là một trong những người xứng đáng đi con đường ấy?

Thầy Giản Tư Trung từng nói với tôi: “tìm ra chính mình đã khó, giữ được chính mình còn khó hơn”. Tôi nghĩ cũng có thể áp dụng tư duy tương tự vào trường hợp này: “tìm ra công việc phù hợp với mình đã khó, dám theo đuổi công việc đó còn khó hơn.”

Con Đường Chẳng Mấy Ai Đi của T.

Đây là câu chuyện thật của một bạn khách hàng của tôi sau khi thực hiện Coaching với tôi. Do nguyên tắc giữ kín thông tin của khách hàng nên chúng ta hãy tạm gọi bạn là T. nhé.

T. thực hiện Coaching với tôi vào khoảng 3 năm trước. Lúc ấy bạn đang là sinh viên năm 2 của ĐH Y. Sau buổi đầu tiên Coaching với tôi, bạn lựa chọn bảo lưu việc học của mình và theo đuổi con đường bạn muốn đó là lĩnh vực mỹ thuật-đồ họa.

Dĩ nhiên, với vai trò là Coach của bạn, tôi sẽ ở bên cạnh để ủng hộ và hỗ trợ bạn trong suốt chặng đường sắp tới. Câu hỏi tôi đặt cho bạn lúc ấy là: “Em phải trở thành con người như thế nào để đi được đến cùng trên con đường này?”

Tôi không còn nhớ rõ câu trả lời của bạn, nhưng có thể nói rằng con đường bạn chọn quả không dễ dàng. Gia đình bạn không hề ủng hộ, bạn cũng phải tự lo liệu tiền bạc để theo đuổi con đường mình chọn, và bạn còn phải đối diện với những nỗi sợ hãi, nghi ngờ bản thân mình nữa.

Có những lúc T. đã muốn bỏ cuộc. Và lúc này tôi mới thấy rõ hiệu quả của việc có một người Coach đồng hành. Theo con đường này đã quá cô đơn rồi, vậy nên bạn cần một người lắng nghe bạn, giữ cho bạn cam kết với con đường mình chọn và đặt cho bạn những câu hỏi suy ngẫm để nhìn sâu vào bản thân để tìm ra câu trả lời cho chính mình.

Sau 3 năm, bây giờ có thể nói T. đã gặt được những quả ngọt nhất định. Bạn có một công việc tự làm ổn định mang lại thu nhập cho bạn (và cho cả em bạn) mỗi tháng. Bạn đang theo học con đường mình chọn ở một trung tâm có tiếng. Bạn cũng từng được mời đi chia sẻ về một trong những lĩnh vực bạn thích là mindmap. Rồi T. cũng tự làm workshop về đồ handmade làm Tree of Life nữa. Năm sau bạn còn dự định mở một shop đồ handmade của riêng mình nữa.

Như tôi đã nói, phía cuối con đường này là hoa hồng, nhưng hoa hồng lại có gai. Vậy nên bạn có dám bước đi trên con đường rải đầy hoa hồng này không?

Suy cho cùng, đây là con đường chẳng mấy ai đi mà…

Thân mến,
Đinh Hải Đăng

Bạn Không Cần Phải Nhìn Thấy Cả Bậc Thang

Chào bạn,

Martin Luther King Jr. từng nói rằng: “Bạn không cần phải nhìn thấy cả bậc thang, hãy cứ bước trên nấc thang đầu tiên thôi.”

Thật sự là như vậy.

Ai trong chúng ta chắc hẳn cũng có những mục tiêu hoặc ước mơ to lớn. Nhưng đôi lúc, nó quá to đến nỗi chúng ta không dám thực hiện bất kỳ một hành động nào cả. Chúng ta phân tích tình hình, đánh giá những gì mà chúng ta phải hi sinh để đạt được nó, để rồi cuối cùng chúng ta bị tê liệt. Có hẳn một thuật ngữ dành cho tình trạng này gọi là “paralysis by analysis” (tê liệt vì phân tích quá nhiều).

Phân tích dĩ nhiên là một điều cần phải làm trong bất kỳ một kế hoạch nào. Nhưng bạn cần phải hiểu rằng sẽ đến một thời điểm mà mọi phân tích sẽ không còn đáng giá bằng việc bắt tay vào hành động.

Nhiều bạn Coachee của tôi thường hay hỏi: “Em muốn biết mình có phù hợp với nghề này hay không, nhưng em không biết thông tin ở đâu cả?”

Có hai cách để có thông tin về vấn đề này:

  1. Hỏi người đi trước, tìm hiểu qua Internet, từ các nguồn khác nhau.
  2. Hành động. Vì kết quả của hành động sẽ cho bạn biết chính xác thông tin bạn cần là gì.

Nhưng có lẽ chúng ta cứ mãi phân tích thiệt hơn nhiều quá đến nỗi không dám hành động để tìm ra câu trả lời.

Chưa hết, sau khi phân tích xong chúng ta còn tự hỏi bản thân mình: “Liệu mình có làm được hay không?”

Đây là một câu hỏi mà tôi tạm gọi là “câu hỏi tước quyền” (disempowering questions). Loại câu hỏi này khi hỏi ra sẽ khiến bạn cảm thấy như mình không còn bất kỳ quyền năng, sức mạnh nào để thực hiện mục tiêu của mình cả.

Thay vào đó, bạn cần tự hỏi mình những “câu hỏi trao quyền” (empowering questions) để có động lực hành động.

Lấy ví dụ một khách hàng tôi vừa mới Coaching gần đây. Bạn có một dự án đã ấp ủ bấy lâu nhưng vẫn chưa dám bắt đầu. Sau một lúc trao đổi, tôi hỏi bạn một câu đó là: “Bước nhỏ nhất em có thể làm được sau buổi Coaching hôm nay là gì?”

Đây chính là câu hỏi trao quyền. Vì người nhận câu hỏi thấy rằng mình có quyền lực để làm gì đó (do something) chứ không phải chỉ ngồi đó phân tích và không làm gì cả (do nothing). Làm cái gì đó hẳn nhiên là tốt hơn chẳng làm gì cả rồi.

Và đây chính là cách để vượt qua tình trạng tê liệt vì phân tích quá nhiều.

Hãy chia nhỏ kế hoạch của bạn xuống. Và tự hỏi chính mình bước nhỏ nhất bạn có thể làm được là gì?

Sau đó, hãy dám tin tưởng để bước nấc thang đầu tiên. Và tiếp tục bước nấc thang kế tiếp, kế tiếp, rồi kế tiếp nữa. Cuối cùng, bạn sẽ thấy mình đã bước hết cả bậc thang rồi. Hãy bắt đầu một cách không hoàn hảo.

Chúc bạn vững tin và can đảm.

Đinh Hải Đăng

Sự Khai Sáng Không Nằm Trong Câu Trả Lời, Mà Nằm Ở Câu Hỏi

Đinh Hải Đăng

Bạn có bao giờ gặp phải trường hợp trong một phút bất chợt, tự mình ngộ ra một điều gì đó, một ý tưởng nào đó khiến bạn thay đổi toàn bộ cách bạn nhìn nhận vấn đề chưa?

Bạn hãy thử nhớ lại xem điều gì đã dẫn đến trạng thái “ngộ” ấy?

Nếu bạn vẫn chưa chắc lắm về câu trả lời của bạn, thì mình sẽ nói cho bạn biết, đó chính là bạn đã tự đặt cho mình một câu hỏi nào đó trước khi bạn “ngộ” ra câu trả lời cho bản thân mình.

Người xưa có câu: “Đặt được câu hỏi đúng nghĩa là đã giải quyết được một nửa vấn đề.” Và đó chính là lý do vì sao việc đặt câu hỏi quan trọng hơn bản thân câu trả lời.

Coaching (khai vấn) cũng dựa trên nền tảng này mà thực hiện.

Người Coach khi làm việc với khách hàng luôn có một niềm tin rằng: “Câu trả lời nằm ở bên trong chính khách hàng. Họ là người biết rõ nhất mình muốn gì trong cuộc đời này, và chính họ hiểu rõ bản thân mình nhất.”

Vậy nên, khi bạn tìm đến với Coaching, bạn sẽ thấy rất ngạc nhiên rằng Coach của bạn rất ít khi, và rất hạn chế, đưa ra lời khuyên hay chỉ dẫn cho bạn.

Vì sao lại như vậy?

Bởi vì họ không phải là người hiểu rõ bản thân bạn nhất bằng chính bạn. Nếu họ đưa ra một lời khuyên nào đó, thì cũng là lấy từ chính những trải nghiệm của bản thân họ. Vậy thì nhiều khả năng nó sẽ không còn đúng với bạn nữa rồi.

Bạn chắc sẽ thắc mắc, vậy thì Coach sẽ làm gì?

Câu trả lời đó là họ sẽ lắng nghe bạn và sau đó đặt ra cho bạn những câu hỏi mở để giúp bạn nhìn nhận rõ hơn nữa hoàn cảnh, trường hợp của mình.

Sự khai sáng không nằm trong câu trả lời, mà nằm ở câu hỏi. Chỉ cần một câu hỏi đúng, tại đúng thời điểm của nó, bạn sẽ tự động cho phép bản thân có một cơ hội để khai thông chính mình. Và khi bạn tự có câu trả lời cho chính mình, bạn sẽ cam kết hành động hơn bất kỳ người nào khác.

Coach là ai mà có thể bảo bạn phải sống như thế này, thế kia? Người ở ngoài kia là ai mà có thể bảo bạn không nên làm cái này và nên làm cái kia?

Không một ai có quyền bắt bạn sống cuộc đời mà bạn không mong muốn cả. Vì vậy, cái mà Coach có thể làm được chỉ là đồng hành cùng bạn và đặt ra những câu hỏi để giúp bạn từ đó tìm ra chính bản thân mình.

Còn cảm xúc nào tuyệt vời hơn cảm xúc hiểu bản thân mình, tin vào lựa chọn và tiếng lòng của mình, và hành động theo lựa chọn ấy? Cái cảm giác tự tin vào bản thân nó tuyệt vời biết bao nhiêu bạn à.

Nếu bạn vẫn còn tiếp tục mải mê tìm kiếm lời khuyên ở bên ngoài, thì cũng nên tạm dừng lại một chút xem sao.

Để ý bản thân xem là mình tin mình hay tin người ngoài nhiều hơn? Để ý xem mình dễ bị lung lay bởi lời khuyên của người ngoài hơn hay không? Để ý xem mình có tin vào câu trả lời của tự mình đưa ra hay không?

Nếu bạn tìm kiếm một người đưa cho bạn lời khuyên, thì Coaching sẽ không dành cho bạn. Bạn hãy tìm một người cố vấn (mentor) hay tư vấn (consultant) sẽ thích hợp với bạn hơn.

Nhưng nếu bạn cần một người bạn đồng hành cùng bạn, lắng nghe bạn, và đặt ra những câu hỏi thử thách để bắt bạn phải suy nghĩ và lắng nghe tiếng lòng của mình, thì Coaching là dành cho bạn.

Chúc bạn luôn tự lực khai sáng bản thân.

Đinh Hải Đăng

Trong Khó Khăn Là Cơ Hội

Đinh Hải Đăng

Đây là câu thần chú đã cứu cánh cho mình rất nhiều lần trong những tình huống tưởng như đã là “bàn thua trông thấy”.

Và mình học được nó từ sếp cũ của mình. Anh là một người lúc nào cũng có thể nhìn ra được tia sáng phía cuối đường hầm và nhìn thấy cơ hội trong khó khăn.

Trong công việc, anh là người dạy cho mình tư duy đúng đắn của một người lãnh đạo là như thế nào. Trong những lúc khó khăn nhất, khi tất cả mọi người đều nhìn thấy “cửa tử”, thì người lãnh đạo phải luôn là người có thể nhìn thấy được “cửa sinh”.

Tương tự, những khó khăn bạn đang trải qua lúc này cũng có thể mang trong nó những cơ hội tuyệt vời nhất mà bạn có thể gặp được.

Quan trọng là, bộ não của bạn đang được lập trình để thấy “cửa” nào?

Mình nhớ ngày mới bắt đầu lập blog này, khó khăn trăm bề. Không có kiến thức gì nhiều về làm web cả. Cũng chẳng có bất kỳ kinh nghiệm gì về việc viết lách. Lại càng không có bất kỳ một kiến thức gì về marketing. Đây là khó khăn hay cơ hội? Tùy bạn nhìn nhận vấn đề.

Đối với mình, nó là cơ hội. Nhờ nó mà mình đã tự học được một số kiến thức căn bản về HTML/CSS để nếu cần có thể chỉnh cái này, cái kia trên website mà không cần phải nhờ cậy ai. Nhờ nó mình tự tìm tòi cách viết lách sao cho cuốn hút hơn, thú vị hơn và thể hiện con người mình hơn. Nhờ nó mình tự mày mò các kiến thức, thuật ngữ về marketing để thu hút người đọc nhiều hơn.

Hay lấy một ví dụ khác trong xã hội hiện tại đi. Gần đây đang nổi cộm vấn đề về việc các ứng dụng bắt xe “GrabBike” hay “Uber” đang dần lấy đi công ăn việc làm của các bác xe ôm truyền thống. Vậy đây là khó khăn hay cơ hội?

Lại cũng tùy cách nhìn nhận. Có bác xe ôm bảo rằng họ già rồi, không học được công nghệ nên không đăng ký chạy Grab. Dĩ nhiên mình cũng thông cảm về điều này. Nhưng vấn đề là nhiều lần mình gọi Grab cũng có nhiều bác xe ôm rất già mà vẫn chạy Grab Bike. Họ có phải đã nhìn thấy “cửa sinh” trong “cửa tử” hay không?

Cuộc sống này vận hành theo quy luật âm dương của nó. Trong tốt có xấu, trong xấu có tốt. Trong khó khăn có cơ hội, trong cơ hội có khó khăn. Trong âm có dương, trong dương có âm. Bạn không nên để bản thân bị vướng vào tư duy một chiều, nghĩa là chỉ thấy có một mặt vấn đề được.

Ngay lúc này đây, bạn hãy nhìn thằng vào khó khăn của mình đang gặp phải, và tự hỏi bản thân xem: “Cơ hội dành cho mình ở đây là gì?”

Mình cá chắc với bạn một điều, bạn sẽ có hàng loạt câu trả lời cho câu hỏi trên. Vấn đề là, sau khi nhìn ra được cơ hội, bạn có chấp nhận vượt qua khó khăn để nắm lấy cơ hội hay không? Vì như mình đã nói, trong khó khăn là cơ hội, mà trong cơ hội cũng lại có khó khăn.

Vậy làm thế nào để rèn luyện não bộ thành thói quen nhìn đâu cũng thấy cơ hội? Mình thấy có một vài cách sau đây.

Chuẩn Bị Kiến Thức và kinh nghiệm

Đôi khi cái gọi là cơ hội không gì hơn là bạn đã chuẩn bị sẵn sàng kiến thức và kinh nghiệm của mình. Và khi mọi người nhìn thấy mọi thứ là khó khăn, thì với kiến thức bạn đã chuẩn bị sẵn, bạn lại có thể nhìn thấy cơ hội trong đó.

Kiến thức thì dễ rồi, bạn có thể học ở bất kỳ đâu: sách vở; khóa học (online lẫn offline); những bậc tiền bối đi trước; tự trải nghiệm để học…

Kinh nghiệm thì khó hơn một chút, đòi hỏi bạn phải dám dấn thân hành động. Nhưng dĩ nhiên cái gì khó thì nó mới có giá trị. Một tấn lý thuyết không bằng một gam hành động mà.

Vậy nên ngay từ lúc còn trẻ, bạn phải nỗ lực chuẩn bị sẵn sàng kiến thức và kinh nghiệm cho bản thân nhé.

chú ý suy nghĩ của mình

Mỗi khi bạn thấy bản thân rơi vào suy nghĩ bi quan khi gặp khó khăn, hãy ngay lập tức kéo mình về hiện tại. Bạn có thể hít thở ba hơi thật sâu để lấy lại bình tĩnh.

Sau đó, lập lại trong đầu mình nhiều lần câu hỏi: “Cơ hội ở đây là gì?”

Não bộ của chúng ta có thể ví như một cỗ máy Google khổng lồ vậy. Nó phản ứng với những câu hỏi chúng ta đặt ra cho bản thân. Và nó sẽ luôn tìm ra câu trả lời cho câu hỏi đó.

Vì vậy, huấn luyện bản thân chú ý đến những suy nghĩ của mình, rồi đặt cho mình những câu hỏi tích cực là cách để bạn lập trình lại não bộ của mình.

Học từ thất bại

Đôi khi cơ hội đến dưới hình dạng của sự thất bại. Trong mỗi lần bạn thất bại đều có ẩn chứa một bài học mà nó sẽ lập đi lập lại cho đến khi nào bạn học được bài hoc ấy thì thôi.

Chính vì vậy, mỗi khi gặp thất bại, đừng nản chí. Thay vào đó, bạn hãy tự hỏi mình: “Bài học mình học đươc ở thất bài này là gì?”

Một lần nữa, não bộ của bạn sẽ tìm cách trả lời cho bằng được câu hỏi đó. Hãy nhìn thật kỹ, và bạn sẽ thấy có những bài học mà chẳng nơi đâu có thể dạy bạn tốt hơn bằng thất bại của bạn.

Chúc bạn luôn nhìn thấy “trong khó khăn là cơ hội”.

Thân mến,

Đinh Hải Đăng