Tổng Hợp Bài Viết

Quá Già Hay Quá Trẻ Để Làm Gì?

Đinh Hải Đăng

*Update: thật trùng hợp ngày hôm nay (23/4) là sinh nhật 26 tuổi của tôi. Thật là một cách thú vị để ghi lại dấu ấn cho mình 🙂

Bài viết này là cảm hứng từ một buổi coaching (khai vấn) với một khách hàng gần đây của tôi. Trong buổi coaching này, chúng tôi có trao đổi với nhau về việc thực hiện mục tiêu của bạn và độ tuổi mà bạn muốn thực hiện mục tiêu của mình.

Bạn chia sẻ với tôi nỗi lo của mình khi có nhiều con đường lựa chọn để đến mục tiêu của mình. Trong đó có một lựa chọn mà bạn đang cân nhắc, tuy nhiên một trong những cản trở đối với bạn là bạn khá lo lắng về độ tuổi của mình vào thời điểm ấy. Bạn sợ rằng mình đã không còn trẻ để bắt đầu thực hiện mục tiêu của mình.

Tôi hoàn toàn hiểu được nỗi lo của bạn vì tôi cũng đã từng trải qua cảm xúc như bạn nhưng ở chiều hướng ngược lại. Tôi đã từng rất băn khoăn về việc theo đuổi con đường làm chuyên gia khai vấn (coach) của mình. Vào thời điểm ấy, tôi chỉ mới là một chàng trai 20 tuổi và vẫn còn đang rất băn khoăn cho con đường sự nghiệp của mình. Khi ấy tôi đã nghĩ rằng: “Mình có quá trẻ để làm việc này không?”

Ở bài viết trước tôi có chia sẻ với bạn về câu hỏi trao quyền và câu hỏi tước quyền. Và thật khôi hài khi tôi lại đặt cho chính mình câu hỏi như vậy. Tôi cảm thấy bất lực mỗi khi đặt cho mình câu hỏi ấy. Tôi sợ hãi và không dám làm gì nữa. Cho đến một thời điểm tôi chọn tạm ngừng lại một thời gian với lời biện hộ rằng: “Mình còn trẻ, còn thời gian mà. Khi nào có tài chính vững vàng hơn, có kinh nghiệm sống hơn, có mối quan hệ nhiều hơn rồi quay lại cũng không muộn.”

Nhưng vấn đề là “Khi nào?”

Tôi không trả lời được. Tôi cố gắng đưa ra một độ tuổi mà nghe có vẻ hợp lý. Nhưng thật sự thì tôi cũng không biết liệu độ tuổi ấy đã đủ chưa?

Tôi bám víu vào lời biện hộ này trong một thời gian dài để trì hoãn việc theo đuổi con đường của mình.

Quá Trẻ Hay Quá Già Để Làm Gì?

Cho đến một ngày cơ duyên đưa tôi gặp lại một người bạn đồng nghiệp cũ. Cậu đặt ra cho tôi câu hỏi làm thay đổi toàn bộ mọi tư duy của tôi về thời gian và tuổi tác.

Nguyên văn câu hỏi của cậu bạn tôi nói đó là: “Too young to do what? Too old to do what?” (Tạm dịch: Quá trẻ để làm gì? Quá già để làm gì?)

Bỗng nhiên mọi thứ bừng sáng trong tôi.

Đúng rồi. Quá trẻ để làm gì? Quá già để làm gì? Có luật lệ nào đặt ra rằng mình cần phải đạt đến độ tuổi nhất định nào đó trước khi làm một việc gì không? (Trừ việc pháp luật quy định bạn phải đạt đến tuổi vị thành niên.)

Đây quả thật là sức mạnh của một câu hỏi đúng (đó là lý do vì sao khai vấn cực kỳ hiệu quả cho sự thay đổi của cá nhân). Tôi cảm nhận được rõ rệt niềm tin của mình đã thay đổi hoàn toàn sau câu hỏi của bạn mình. Đó cũng là lúc tôi quyết định sẽ không để cho niềm tin giới hạn về độ tuổi của tôi ảnh hưởng đến con đường tôi lựa chọn nữa.

Còn bạn thì sao? Bạn có đang tự hỏi: “Liệu mình có quá trẻ/quá già để làm [x] không?”

Nếu câu trả lời là có, hãy nhìn sâu thẳm vào bên trong mình và đánh giá xem liệu có thật sự là vấn đề tuổi tác hay chỉ là một lý do để bạn trì hoãn. Và nếu đây là một lý do thôi, thì “khi nào” bạn sẽ thực hiện mơ ước của mình?

“Phần lớn mọi người đã chết ở tuổi 25, chỉ có điểu đến 75 tuổi mới chôn mà thôi” – Benjamin Franklin

Tôi mong rằng bạn sẽ không thuộc kiểu người trong câu nói trên.

Thời gian trôi nhanh lắm và không chờ ai cả. Chớp mắt một cái đã thấy mình hơn 25 rồi.

Còn bao nhiêu cái chớp mắt nữa thì ta mới nhận ra là đã trễ rồi?

Mến,

Hải Đăng

P/s: Nếu bạn không muốn phí hoài thời gian của mình và có những mục tiêu mình đang khao khát thực hiện, và nếu bạn cần một người bạn đồng hành chia sẻ cùng bạn, lắng nghe bạn và đặt cho bạn những câu hỏi để giúp bạn tìm ra câu trả lời cho mình, hãy cho bạn một cơ hội trải nghiệm khai vấn (coaching) nhé.

Tìm Hiểu Về Khai Vấn (Coaching)

Chất Lượng Cuộc Sống Của Bạn Phụ Thuộc Vào Điều Gì?

Đinh Hải Đăng

Chào bạn,

Tôi chắc một điều rằng trong cuộc sống của mình, bạn đã có những ngày tuyệt vời và cũng có cả những ngày tồi tệ. Hoặc thậm chí, bạn có thể có những ngày mở đầu tồi tệ nhưng kết thúc thật tuyệt vời và ngược lại.

Vì sao lại có điều này? Chuyện gì tác động đến một ngày của bạn vậy?

Bạn hãy thử nhớ lại một ngày tồi tệ hoặc tuyệt vời của bạn xem: Lúc ấy bạn đã nghĩ gì? Nói gì? Cảm nhận gì? Hành xử gì? Và điều gì là ngọn nguồn của những điều trên?

Câu trả lời đó chính là: sự tập trung của bạn.

Bạn có để ý thấy khi bạn càng tập trung vào những điều đã tồi tệ, thì bạn lại càng nhận được cảm xúc tồi tệ hơn không? Ngược lại, khi bạn càng tập trung vào những điều tuyệt vời, mọi thứ bỗng trở nên tuyệt vời.

Sự tập trung của chúng ta quyết định thái độ của chúng ta.

Chắc hẳn bạn đã biết câu chuyện của nhà tâm lý học Viktor Frankl tại trại tập trung. Khi tất cả mọi người tuyệt vọng vì bị hành hạ, tù đày, người thân bị giết thì Viktor Frankl lựa chọn tập trung vào thế giới bên trong của mình, tập trung vào việc kiểm soát phản ứng của mình.

Khi ông tập trung vào điều đó, thái độ của ông thể hiện ra ngoài rất khác. Dù rằng cuộc sống ở trại tập trung rất khổ cực nhưng ông vẫn có thể làm chủ được phản ứng của mình và sau đó là dạy lại cho những người bạn tù. Thậm chí sau khi được thả khỏi trại tập trung, ông còn dựa trên những trải nghiệm của mình để sáng tạo nên logo therapy nữa.

Rõ ràng sự tập trung của Frankl quyết định chất lượng cuộc sống của ông (ý tôi là ở mặt tinh thần và cảm xúc).

Vậy đến đây bạn chắc sẽ thắc mắc: “Nhưng sự tập trung này do đâu mà ra và làm sao để kiểm soát nó đây?”

Câu trả lời đó chính là: nó phụ thuộc vào chất lượng câu hỏi bạn đặt ra cho mình.

Câu hỏi khai sáng

Khi bạn đặt một câu hỏi tiêu cực, bạn sẽ chỉ tập trung tiếp tục vào những điều tiêu cực. Ví dụ “Trời ơi, tại sao điều này lại xảy ra với mình?” Bạn có để ý thấy ngay khi đặt câu hỏi này, bộ não sẽ đi tìm bằng chứng chứng minh là nó đúng không?

Ngược lại, nếu chuyện không hay xảy ra với bạn nhưng bạn có thể đặt cho mình câu hỏi tích cực như “Điều này có ý nghĩa tích cực hay cơ hội gì?” hay “Mình học được gì từ điều này?” thì ngay lập tức bộ não của bạn sẽ tập trung tìm ra câu trả lời cho bạn.

Điều này cũng lý giải vì sao trong quá trình khai vấn (coaching), tôi luôn luôn tin rằng câu trả lời sẽ đến từ bên trong bạn. Chỉ cần câu hỏi đúng, bạn sẽ có câu trả lời cho thử thách mình đang gặp phải. Và đó là lý do vì sao trong khai vấn, người coach dùng rất nhiều đến kỹ năng lắng nghe và đặt câu hỏi để giúp khách hàng khơi gợi tìm ra câu trả lời cho chính mình.

Câu Hỏi Trao Quyền vs. Câu Hỏi Tước Quyền

Trong một bài trước, tôi đã từng nhắc đến khái niệm này. Hôm nay tôi sẽ chia sẻ cụ thể hơn để bạn hiểu.

Câu hỏi trao quyền (empowering questions) là những câu hỏi mà khi đặt ra, người được đặt câu hỏi cảm thấy như mình có quyền lực để chịu trách nhiệm với bản thân và làm mọi thứ trong khả năng của mình để tạo nên ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Ví dụ một số câu hỏi trao quyền như:

  • Trong hoàn cảnh này, cách phản ứng tích cực sẽ là gì?
  • Trong khó khăn là cơ hội, vậy cơ hội ở đây là gì?
  • Bài học mình cần phải học ở đây là gì để có thể trưởng thành hơn?
  • Mình có thể làm được gì trong khả năng kiểm soát của mình?
  • Nguồn lực nào có thể giúp mình đạt được điều mình muốn?

Ngược lại, câu hỏi tước quyền (disempowering questions) khi đặt ra sẽ khiến cho chúng ta cảm thấy như bị tước đi hết mọi quyền lực và không thể làm gì khác hơn. Ví dụ:

  • Trời ơi, vì sao điều này lại xảy ra với mình?
  • Mình có thể làm được điều này không?
  • Mình có đủ tự tin không?
  • Mình có quá trẻ/quá già để làm việc này không?
  • Mình là ai mà có thể làm việc này?

Bạn thấy đấy, hai loại câu hỏi này sẽ quyết định rất nhiều đến hướng tập trung của bạn.

Câu hỏi tôi dành cho bạn đó là “Bạn tự đánh giá xem mình hay dùng câu hỏi nào nhiều hơn trong cuộc sống của mình?”

Làm Thế Nào Để Học Cách Đặt Câu Hỏi Trao Quyền?

  1. Hãy trả lời câu hỏi trên của tôi trước. Thành thật với bản thân mình. Bước đầu tiên của thay đổi là mình cần nhận ra mình đang ờ đâu.
  2. Để ý và nắm bắt ngay mỗi khi ta thấy mình đang tự đặt những câu hỏi tước quyền. Ngừng trả lời cho câu hỏi đó và tìm cách biến câu hỏi đó thành một câu hỏi trao quyền.
  3. Trả lời cho câu hỏi trao quyền bạn mới đặt ra. Nếu được, hãy viết xuống câu hỏi của bạn vào một quyển sổ. Hãy biến nó thành một bộ sưu tập câu hỏi để khi cần thì bạn có thể xài liền. Bạn cũng có thể tham khảo 40 câu hỏi tự khai vấn chính mình.
  4. Lập lại bước 1-3 cho đến khi bạn thành thục.
  5. Cảm nhận sự thay đổi trong chất lượng cuộc sống của bạn.
  6. Trong trường hợp bạn vẫn chưa thấy sự thay đổi, cân nhắc đến việc sử dụng khai vấn (coaching) để tạo nên thói quen bền vững cho bản thân.

Hi vọng rằng bạn sẽ trở thành một bậc thầy trong việc đặt câu hỏi sau bài viết này.

Chúc bạn sớm thành công.

Hải Đăng

Định Nghĩa Thành Công Của Bạn Là Gì?

Đinh Hải Đăng

Có một câu chuyện kể như sau.

Một doanh nhân người Mỹ đang trong kỳ nghỉ mát đứng trên một mỏm đá tại một làng chài lưới lâu đời ở phía Nam Mexico.

Ông ta ngắm nhìn một chiếc xuồng nhỏ chỉ có một người dân chài trẻ trên đó đang cố gắng kéo chiếc xuồng của anh ta vào bờ. Bên trong khoang là vài con cá ngừ lớn. Hưởng thụ cái ấm áp của buổi chiều sớm nơi đây, người doanh nhân đưa ra lời khen về chất lượng những con cá trên thuyền.

”Anh đã mất bao lâu để bắt chúng vậy?” – người doanh nhân ngẫu hứng hỏi.

“À, không nhiều. Chỉ một vài giờ.” – người dân chài đáp.’

“Vậy tại sao anh không ở lại thêm lâu chút nữa rồi bắt nhiều hơn?” – người doanh nhân lại hỏi.

Người đánh cá trả lời hiền từ: ”Có lẽ tôi không cần nhiều, chỉ bấy nhiêu thôi là đủ cho gia đình tôi rồi.”

Người doanh nhân Mỹ chợt trở nên nghiêm túc: ”Vậy anh làm gì với thời gian còn lại của mình?”

Đáp lại với nụ cười, người dân chài nói: ”Tôi ngủ muộn, chơi với con tôi, xem những trận bóng chày, và ngủ trưa với vợ. Thỉnh thoảng vào những buổi tối, tôi đi dạo vào trong làng thăm bạn tôi, chúng tôi chơi guitar và hát cùng nhau…’

‘Người doanh nhân nôn nóng cắt ngang: “Nghe này, tôi có bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh tại Harvard, và tôi có thể giúp anh trở nên giàu có hơn. Anh có thể bắt đầu bằng việc kéo dài thời gian làm việc, có lẽ là thêm vài giờ trên biển mỗi ngày. Sau đó anh có thể bán số cá thừa và kiếm thêm tiền. Với số tiền đó, anh có thể mua thêm một chiếc thuyền, lợi ích nó đem lại không hề nhỏ. Rồi mua được vài ba chiếc xuồng nữa. Cứ như vậy, anh sẽ có hẳn một đoàn thuyền mà đi câu cá.”

Tự hào về những suy nghĩ sắc bén của mình được tôi luyện ở những năm học tại Harvard, người doanh nhân thêm thắt chi tiết vào cái kế hoạch to lớn vừa vạch ra mà thậm chí sẽ đem lại nguồn lợi nhiều hơn thế. “Thay vì bán những gì anh kiếm được cho người môi giới, hãy bán chúng trực tiếp cho trung tâm xử lí. Thậm chí hãy mở hẳn một nhà máy của riêng anh. Cuối cùng, kiểm soát những sản phẩm, quá trình sản xuất và phân phát. Giàu có hơn, anh sẽ có khả năng rời chiếc xuồng bé tí này và chuyển tới…coi nào, thành phố Mexico to lớn chẳng hạn? Hay New York? Nơi mà anh sẽ mở rộng công việc làm ăn thêm nữa, tìm vài đối tác… Ý tôi là, tại sao không thử cơ chứ? Khi anh còn vẫn trẻ và có nhiều cơ hội?”

Chưa bao giờ nghĩ đến những điều như vậy, người dân chài băn khoăn: “Nhưng nó sẽ tốn bao lâu?”

Sau những tính toán nhanh, người doanh nhân Mỹ với bằng tốt nghiệp thạc sĩ loại ưu tại Harvard trả lời: “Có lẽ là từ 15 đến 20 năm, hoặc ít hơn nếu anh làm việc chăn chỉ.”

“Và rồi thì sao, thưa ngài?” – “Đó, đó là phần tuyệt nhất.” – cười phá lên, người doanh nhân nói – Khi thời khắc đến, bán cổ phần công ty, anh sẽ kiếm hàng triệu. Hứng thú chứ?”

“Ồ, hàng triệu ư thưa ngài? Rồi tôi sẽ làm gì với chừng đó tiền?”

Người doanh nhân nói: “Thì hãy làm gì khiến anh hạnh phúc. Chuyển tới một ngôi nhà ven biển đẹp nơi anh có thể ngủ muộn, chơi với cháu của mình, xem những trận bóng chày, ngủ trưa với vợ anh. Anh có thể đi dạo trong vườn, thăm bạn, hãy đánh đàn guitar và hát với họ.”

Người dân chài mỉm cười: “Nhưng thưa ngài, phải chăng tôi đang sống trong tất cả những điều đó?”

Bạn có hiểu ý nghĩa câu chuyện này là gì không? Ý nghĩa của nó đó chính là mỗi người đều có một định nghĩa khác nhau về thành công và hạnh phúc. Bạn không nên, và không thể ép một người khác sống với định nghĩa về thành công và hạnh phúc của chính bạn được.

Tương tự, bạn cũng không nên mù quáng theo đuổi những định nghĩa về thành công hay hạnh phúc của người khác mà không suy xét liệu đó có phải là điều mình thật sự muốn hay không.

Định Nghĩa Thành Công Của Tôi

Chắc hẳn nếu bạn là độc giả quen thuộc của tôi thì bạn cũng biết rằng tôi đang làm khai vấn (coaching) cho đối tượng từ 18-35 tuổi.

Một trong những điều mà tôi được học khi tham gia khoá học đào tạo chuyên môn khai vấn đó là “bạn không thể cho người khác cái bạn không có.”

Điều này gây ấn tượng với tôi và khiến tôi suy nghĩ nhiều. Vậy mình đã thành công chưa để giúp người khác cũng có thành công? Làm sao mình dám lấy tiền của người khác và hứa hẹn rằng sẽ giúp họ thành công nếu mình còn chưa đạt được thành công?

Đây là những câu hỏi khiến tôi trăn trở nhiều. Và bất chợt tôi nhận ra hình như mình đang sai trong mặt lý luận. Trước khi bắt đầu với những câu hỏi ấy, tôi cần hỏi mình trước là “Vậy thành công với tôi là gì?”

Bạn thấy đấy, tôi đã quá tập trung vào định nghĩa thành công của xã hội nên cứ cho rằng tôi chưa thành công thì làm sao giúp người khác thành công? Tôi đã áp chuẩn mực của xã hội vào đó là “nhiều tiền, danh vọng, vật chất, nổi tiếng, có công ty riêng v…v…”

Nếu xét theo góc nhìn đó, tôi hẳn không phải người thành công.

Tôi đã vô tình quên rằng tôi có một định nghĩa thành công rất khác. Một định nghĩa thành công sâu sắc mà tôi học được từ Coach John Wooden.

Đối với Coach, thành công chính là “Sự thanh thản trong tâm hồn. Sự thanh thản này là kết quả của việc biết rằng mình đã làm hết sức có thể trong khả năng của mình.” Hay nói cách khác, chỉ có chúng ta mới đánh giá được liệu chúng ta đã thành công hay chưa dựa trên nỗ lực của chính mình. Sau khi xong việc, chúng ta có cảm thấy thanh thản vì mình đã cố hết sức hay chưa?

Đối với Coach, kết quả là sản phẩm của nỗ lực. Đôi lúc bạn thắng, đôi lúc bạn thua. Bạn không kiểm soát được điều đó. Nhưng bạn có thể kiểm soát được nỗ lực của mình.

Ngay lúc nhớ lại định nghĩa này, tôi chợt nhận ra tôi là người thành công. Và tôi có thể cho khách hàng của tôi cái mà tôi đã có. Bởi vì tôi biết rằng nếu tôi đã không làm thì thôi, một khi làm tôi sẽ nỗ lực hết sức để có được sự thanh thản trong tâm hồn.

Bạn thấy không, nếu tôi không kịp nhắc nhở chính mình về định nghĩa thành công mà tôi chọn thì có lẽ tôi đã tự dày vò mình mãi rồi.

Tôi không nói những định nghĩa thành công về vật chất là không đúng. Chỉ có điều, nó không hợp với tôi mà thôi.

Bạn cũng vậy, bạn sẽ có định nghĩa riêng của mình. Vậy thì tôi muốn hỏi bạn “Định nghĩa thành công của bạn là gì?”“Bạn đã đạt được nó chưa?”

Thân mến,

Đinh Hải Đăng

Con Đường Chẳng Mấy Ai Đi

Đinh Hải Đăng

Chào bạn,

Nếu bạn là một độc giả theo dõi blog của tôi từ lâu, chắc bạn cũng biết một trong những công việc của tôi đó là một Career Coach. Tôi làm việc nhiều với các bạn từ độ tuổi 18 – 25 để giúp các bạn tìm ra được công việc phù hợp với các bạn.

Trong nhiều ca khai vấn mà tôi từng thực hiện, có một điều tôi quan sát thấy đó là các bạn ai cũng muốn tìm ra đam mê của mình, làm công việc có ý nghĩa và kiếm sống với nó. Đây là một mong muốn chính đáng và hợp lý. Tôi cũng hoàn toàn ủng hộ điều này.

Nhưng…

Có một điều mà các bạn chưa lường trước được đó là con đường trước mắt các bạn chọn không hề đơn giản như bạn đã nghĩ.

Tôi thường hay nói với các bạn rằng: “Con đường em chọn sẽ là “con đường chẳng mấy ai đi”. Dĩ nhiên, con đường này có trải hoa hồng thật nếu như em thành công trên con đường này, nhưng nhớ là hoa hồng cũng có gai. Em có sẵn sàng kiên trì, nhẫn nại, chịu đựng và chấp nhận đánh đổi những niềm vui sướng nhất thời để đi trên con đường này hay không?”

Phía cuối con đường này hứa hẹn những phần thưởng cực kỳ giá trị (tiền bạc, cuộc sống ý nghĩa, mối quan hệ, danh tiếng, sự tự hào, sự công nhận…). Nhưng phàm cái gì quý thì hiếm, và không phải ai cũng dễ dàng đạt được. Chính vì vậy, bạn cần phải tự hỏi bản thân mình rằng: “Tôi sẽ phải trở thành người như thế nào để đi được trên con đường này? Tôi phải đánh đổi những gì để đến được cuối con đường?”

  • Bạn có dám đánh đổi những ngày cuối tuần vui thú với bạn bè để làm việc hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi một cuộc sống thoải mái hưởng thụ để dồn tài lực vào con đường mình chọn hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi sự ổn định, an toàn hiện có để theo đuổi con đường này hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi sự yên ổn hiện có và sẵn sàng nhận những lời chỉ trích, phàn nàn ban đầu của người thân, bạn bè khi bạn chọn đi con đường này không?
  • Bạn có dám đánh đổi cảm giác thoải mái hiện có để nhận lấy những lúc tự nghi ngờ chính mình, sợ hãi thất bại, sợ từ chối, hay không?
  • Bạn có dám đánh đổi mọi thứ để đi ngược lại đám đông không?

Nếu câu trả lời là không, bạn cần phải tự hỏi chính mình: “Tại sao mình không dám đánh đổi? Mình có thật sự muốn đi con đường này? Nếu có, điều gì đang ngăn cản mình theo đuổi con đường này?”

Suy cho cùng, đây là con đường chẳng mấy ai đi. Nếu đã ít người đi, thì điều gì chứng minh rằng bạn là một trong những người xứng đáng đi con đường ấy?

Thầy Giản Tư Trung từng nói với tôi: “tìm ra chính mình đã khó, giữ được chính mình còn khó hơn”. Tôi nghĩ cũng có thể áp dụng tư duy tương tự vào trường hợp này: “tìm ra công việc phù hợp với mình đã khó, dám theo đuổi công việc đó còn khó hơn.”

Con Đường Chẳng Mấy Ai Đi của T.

Đây là câu chuyện thật của một bạn khách hàng của tôi sau khi thực hiện Coaching với tôi. Do nguyên tắc giữ kín thông tin của khách hàng nên chúng ta hãy tạm gọi bạn là T. nhé.

T. thực hiện Coaching với tôi vào khoảng 3 năm trước. Lúc ấy bạn đang là sinh viên năm 2 của ĐH Y. Sau buổi đầu tiên Coaching với tôi, bạn lựa chọn bảo lưu việc học của mình và theo đuổi con đường bạn muốn đó là lĩnh vực mỹ thuật-đồ họa.

Dĩ nhiên, với vai trò là Coach của bạn, tôi sẽ ở bên cạnh để ủng hộ và hỗ trợ bạn trong suốt chặng đường sắp tới. Câu hỏi tôi đặt cho bạn lúc ấy là: “Em phải trở thành con người như thế nào để đi được đến cùng trên con đường này?”

Tôi không còn nhớ rõ câu trả lời của bạn, nhưng có thể nói rằng con đường bạn chọn quả không dễ dàng. Gia đình bạn không hề ủng hộ, bạn cũng phải tự lo liệu tiền bạc để theo đuổi con đường mình chọn, và bạn còn phải đối diện với những nỗi sợ hãi, nghi ngờ bản thân mình nữa.

Có những lúc T. đã muốn bỏ cuộc. Và lúc này tôi mới thấy rõ hiệu quả của việc có một người Coach đồng hành. Theo con đường này đã quá cô đơn rồi, vậy nên bạn cần một người lắng nghe bạn, giữ cho bạn cam kết với con đường mình chọn và đặt cho bạn những câu hỏi suy ngẫm để nhìn sâu vào bản thân để tìm ra câu trả lời cho chính mình.

Sau 3 năm, bây giờ có thể nói T. đã gặt được những quả ngọt nhất định. Bạn có một công việc tự làm ổn định mang lại thu nhập cho bạn (và cho cả em bạn) mỗi tháng. Bạn đang theo học con đường mình chọn ở một trung tâm có tiếng. Bạn cũng từng được mời đi chia sẻ về một trong những lĩnh vực bạn thích là mindmap. Rồi T. cũng tự làm workshop về đồ handmade làm Tree of Life nữa. Năm sau bạn còn dự định mở một shop đồ handmade của riêng mình nữa.

Như tôi đã nói, phía cuối con đường này là hoa hồng, nhưng hoa hồng lại có gai. Vậy nên bạn có dám bước đi trên con đường rải đầy hoa hồng này không?

Suy cho cùng, đây là con đường chẳng mấy ai đi mà…

Thân mến,
Đinh Hải Đăng

Bạn Không Cần Phải Nhìn Thấy Cả Bậc Thang

Chào bạn,

Martin Luther King Jr. từng nói rằng: “Bạn không cần phải nhìn thấy cả bậc thang, hãy cứ bước trên nấc thang đầu tiên thôi.”

Thật sự là như vậy.

Ai trong chúng ta chắc hẳn cũng có những mục tiêu hoặc ước mơ to lớn. Nhưng đôi lúc, nó quá to đến nỗi chúng ta không dám thực hiện bất kỳ một hành động nào cả. Chúng ta phân tích tình hình, đánh giá những gì mà chúng ta phải hi sinh để đạt được nó, để rồi cuối cùng chúng ta bị tê liệt. Có hẳn một thuật ngữ dành cho tình trạng này gọi là “paralysis by analysis” (tê liệt vì phân tích quá nhiều).

Phân tích dĩ nhiên là một điều cần phải làm trong bất kỳ một kế hoạch nào. Nhưng bạn cần phải hiểu rằng sẽ đến một thời điểm mà mọi phân tích sẽ không còn đáng giá bằng việc bắt tay vào hành động.

Nhiều bạn Coachee của tôi thường hay hỏi: “Em muốn biết mình có phù hợp với nghề này hay không, nhưng em không biết thông tin ở đâu cả?”

Có hai cách để có thông tin về vấn đề này:

  1. Hỏi người đi trước, tìm hiểu qua Internet, từ các nguồn khác nhau.
  2. Hành động. Vì kết quả của hành động sẽ cho bạn biết chính xác thông tin bạn cần là gì.

Nhưng có lẽ chúng ta cứ mãi phân tích thiệt hơn nhiều quá đến nỗi không dám hành động để tìm ra câu trả lời.

Chưa hết, sau khi phân tích xong chúng ta còn tự hỏi bản thân mình: “Liệu mình có làm được hay không?”

Đây là một câu hỏi mà tôi tạm gọi là “câu hỏi tước quyền” (disempowering questions). Loại câu hỏi này khi hỏi ra sẽ khiến bạn cảm thấy như mình không còn bất kỳ quyền năng, sức mạnh nào để thực hiện mục tiêu của mình cả.

Thay vào đó, bạn cần tự hỏi mình những “câu hỏi trao quyền” (empowering questions) để có động lực hành động.

Lấy ví dụ một khách hàng tôi vừa mới Coaching gần đây. Bạn có một dự án đã ấp ủ bấy lâu nhưng vẫn chưa dám bắt đầu. Sau một lúc trao đổi, tôi hỏi bạn một câu đó là: “Bước nhỏ nhất em có thể làm được sau buổi Coaching hôm nay là gì?”

Đây chính là câu hỏi trao quyền. Vì người nhận câu hỏi thấy rằng mình có quyền lực để làm gì đó (do something) chứ không phải chỉ ngồi đó phân tích và không làm gì cả (do nothing). Làm cái gì đó hẳn nhiên là tốt hơn chẳng làm gì cả rồi.

Và đây chính là cách để vượt qua tình trạng tê liệt vì phân tích quá nhiều.

Hãy chia nhỏ kế hoạch của bạn xuống. Và tự hỏi chính mình bước nhỏ nhất bạn có thể làm được là gì?

Sau đó, hãy dám tin tưởng để bước nấc thang đầu tiên. Và tiếp tục bước nấc thang kế tiếp, kế tiếp, rồi kế tiếp nữa. Cuối cùng, bạn sẽ thấy mình đã bước hết cả bậc thang rồi. Hãy bắt đầu một cách không hoàn hảo.

Chúc bạn vững tin và can đảm.

Đinh Hải Đăng

Dọc hay Ngang?

Nguồn: 8morning.com

Hôm nọ có cựu sinh viên tâm sự về nỗi bối rối của em như sau:

Sau khi ra trường và bắt đầu làm việc trong ngành của em, em thích làm ở vị trí này để học một chút, khi biết được kha khá rồi em lại thích chuyển qua vị trí kia để học một chút.

Ở mỗi giai đoạn, em đều thấy mình học được kiến thức mới và tăng kinh nghiệm làm việc, nhưng em chưa thấy mình muốn tìm hiểu sâu một cái gì cả.

Em vẫn rất thích kiểu lang thang này, có điều em cũng sợ vì nhìn quanh bạn bè những ai đã ở lâu trong một vị trí thì họ lên chức, lên lương trong khi em thì lương và chức vẫn như ngày đầu tiên chập chững vào ngành.

Tôi có chia sẻ với em rằng trong hướng nghiệp có một khái niệm gọi là phát triển dọc hay ngang, và tôi dùng hình vẽ dưới đây để giúp em hiểu ý tôi.

Biểu đồ phát triển nghề nghiệp Dọc – Ngang

Hãy tưởng tượng biểu đồ này đại diện cho sự phát triển của một người bên trong một ngành nghề nào đó. Sẽ có người (đường vẽ màu xanh) từ khi bắt đầu đã biết mình thích phát triển trong lĩnh vực nào của ngành nghề này, và cứ như vậy đào sâu, học hỏi, tăng kinh nghiệm và kiến thức trong lĩnh vực ấy thôi. Đó là một ví dụ của người sẽ phát triển nghề nghiệp của họ theo chiều dọc. Kết quả là sự tăng chức và tăng lương của họ sẽ tỉ lệ thuận với thời gian và sức lực họ đầu tư vào lĩnh vực ấy. Đến một lúc nào đó (tại điểm A) hoặc tự bản thân họ, hoặc công việc bắt buộc họ tìm hiểu những lĩnh vực khác liên quan chặt chẽ đến lĩnh vực họ luôn làm bấy lâu này. Vì vậy họ sẽ bắt đầu phát triển theo chiều ngang, học hỏi chuyên môn, tăng kinh nghiệm. Ở thời điểm này, họ sẽ không tăng lương và tăng chức như trong thời kỳ trước đó vì họ gần như phải học lại từ đầu trong lĩnh vực mới.

Khác với đường vẽ màu xanh, sẽ có người (đường vẽ màu cam) từ khi bắt đầu chưa hề biết mình thích phát triển trong lĩnh vực nào của ngành nghề này, và cứ như vậy họ trải nghiệm, học hỏi, làm việc từ lĩnh vực này qua lĩnh vực khác. Mỗi thứ họ đều thích một chút, và kiến thức cùng kinh nghiệm sẽ phát triển theo diện rộng hơn là chiều sâu. Đây là một ví dụ của người sẽ phát triển nghề nghiệp của họ theo chiều ngang. Kết quả là trải nghiệm, kiến thức và kinh nghiệm tổng quát trong ngành của họ sẽ phát triển theo thời gian, nhưng chức vụ và tiền lương thì gần như vẫn vậy. Đến một lúc nào đó (tại điểm B) họ nhận ra lĩnh vực họ thích thú nhất hay phù hợp nhất để phát triển nghề nghiệp. Họ bắt đầu tập trung đầu tư thời gian và công sức vào lĩnh vực ấy. Nhờ kiến thức tổng quát và kinh nghiệm bấy lâu này, họ lên chức và tăng lương rất nhanh từ lúc này.

Cũng sẽ có người (hai đường vẽ màu hồng) đi theo một con đường khác, hơi zig zag và nằm giữa hai trường hợp trên. Nhưng dù là con đường nào đi nữa, sau một khoảng thời gian nào đó, các con đường đều sẽ gặp nhau ở điểm C, nơi mà họ đạt được một mức lương gần nhau, kiến thức chuyên môn tương đương nhau, vị trí công việc không xê xích nhiều lắm.

Từ biểu đồ này, tôi khuyên em ấy rằng điều quan trọng trong phát triển sự nghiệp là:

  • Biết rõ con đường màu nào mình đang theo đuổi, lý do vì sau mình theo đuổi nó, những điểm mạnh và yếu của nó, được và mất của quyết định ấy. Để rồi khi làm quyết định thì không so sánh một cách vô lý với hai màu kia.
  • Không chia sẻ ý định của mình quá nhiều với cha mẹ của mình nếu mình nghĩ họ sẽ khó thông cảm được. Nói cách khác, chia sẻ những gì họ có thể hiểu để giúp họ an tâm mà thôi. Còn lại những thông tin khác thì hãy giữ cho mình, kể cho bạn bè có thể hiểu, hay gặp chuyên gia như tôi chẳng hạn 🙂.
  • So sánh mình với ngày hôm qua hơn là so sánh mình với người khác vì có thể họ đi con đường màu khác với mình.

Kết luận

Đây chỉ là một khái niệm tôi dùng để giúp các em hiểu hơn về sự phát triển nghề nghiệp của mình ở những năm đầu đời. Nó không bao quát được tất cả, và nó cũng không đơn giản là ba con đường với ba màu khác nhau gặp nhau ở một điểm chung vì sự phát triển nghề nghiệp của một người bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau mà biểu đồ này không hề ghi nhận.

Điều quan trọng là các em phải luôn luôn hành động, và tiếp theo hành động là suy ngẫm về hành động của mình. Cân bằng giữa hai điều trên sẽ giúp các em rất nhiều. Đừng bao giờ đứng ỳ một chỗ không làm gì cả và đổ lỗi cho hoàn cảnh hay người khác. Làm được điều này, các em sẽ ổn thôi.

Chúc các em một cuối tuần bình an.

Thương yêu.

Ngày 3 tháng 3, 2017

Sài Gòn, Việt Nam

Phoenix Hồ

Quay Về Những Thứ Căn Bản

Đinh Hải Đăng

Vừa rồi mình vừa mới gặp một trường hợp thú vị và mình nghĩ có nhiều bài học trong đó.

Câu chuyện đó là một bạn đăng ký thực hiện Coaching với mình vào buổi tối hôm qua. Tuy nhiên sáng hôm sau thì bạn ấy email cho mình và chia sẻ rằng bạn xin rút lại đơn đăng ký.

Lý do là vì hôm qua, trước khi gửi đơn đăng ký, có một người đã nói với bạn ấy rằng “hãy quay về những thứ căn bản trước đi”. Mặc dù vậy bạn ấy vẫn quyết định đăng ký với Coaching. Và rồi bạn chia sẻ với mình là bạn cảm thấy bên trong có cái gì đó sai sai. Cái sai đó là “hình như mình cứ đi hỏi nhiều người rồi không làm gì thì cũng vậy thôi và vì lòng tự trọng của mỗi người chỉ có mình biết khi tự mình với mình thôi à.”

Bạn nghĩ cảm xúc của mình là gì khi đọc email này? Thành thật mà nói, mình rất rất vui. Dĩ nhiên là mình mất đi một khách hàng tiềm năng, nhưng mình lại thấy thật là hạnh phúc khi bạn tự hiểu ra được vấn đề của chính bản thân mình, và tự có giải pháp cho chính mình.

Đó là lý do vì sao mà từ trước đến giờ khi làm Coaching, mình luôn có một niềm tin rằng bản thân khách hàng sẽ có lời giải đáp hoàn hảo nhất cho vấn đề họ đang gặp phải. Dĩ nhiên có người “ngộ tính” cao thì sẽ tự trả lời được, nhưng cũng có những người cần một người bạn đồng hành lắng nghe, đặt câu hỏi để hỗ trợ cho họ tìm ra câu trả lời.

Tuy nhiên cái làm mình còn thú vị hơn nữa đó chính là cái “căn bản” mà bạn ấy nhắc đến trong bài. Đọc email của bạn, mình tự hỏi chính mình: “Hmmm… Thú vị thật. Vậy thì căn bản đối với mình là gì?” Và bài viết này sẽ thay mình trả lời câu hỏi ấy.

Tại Sao Căn Bản Lại Quan Trọng?

Bởi vì theo mình, căn bản là những gì đơn giản nhất. Và những gì đơn giản nhất lại thường là những thứ mạnh mẽ nhất, tinh túy nhất mà những người đi trước sau khi chiêm nghiệm đã giản lược lại cho chúng ta.

Lý Tiểu Long từng nói “Tôi không sợ người luyện tập 10.000 cú đá chỉ một lần, mà chỉ sợ người thực hành 1 cú đá 10.000 lần”. Đó chính là căn bản.

Chúng ta cứ hay tìm kiếm những thứ mới mẻ hơn, hào nhoáng hơn trong khi chưa thành thục những thứ căn bản nhất. Đặc biệt trong lĩnh vực phát triển bản thân, mình nhận thấy bản thân mình trước đây, và một số bạn bây giờ cứ phải đọc cho thật nhiều sách, nghe thật nhiều diễn giả, học thật nhiều khóa học v.v. trong khi bản thân thì luyện chưa tới những điều căn bản nhất của phát triển bản thân.

Mình may mắn khi nhận ra điều đó khoảng 3 năm về trước. Từ đó trở đi thật ra mình đọc rất rất ít sách về chủ đề phát triển bản thân. Thay vào đó mình chuyển sang dòng sách tạm gọi là “tu thân” nhiều hơn. Về hiện tại số đầu sách đếm chưa quá một bàn tay. Và mình cứ miệt mài luyện đi luyện lại. Mỗi lần lại ngộ ra thêm được rất nhiều điều.

Vậy đâu là những điều căn bản mà ta nên luyện tập? Theo cảm nhận và trải nghiệm cá nhân của mình thì có một số điều căn bản sau (bạn có quyền lựa chọn đồng ý hoặc không đồng ý).

Nguyên Lý Căn Bản #1: Quyền Lựa Chọn

Định nghĩa của lựa chọn đó là “tự do chọn điều bạn muốn trong một loạt các phương án khác nhau.” Đó cũng chính là nền tảng căn bản mà mọi Coach đều tâm niệm khi làm việc với khách hàng của mình.

Ngay lúc này, bạn cần phải hiểu bạn sinh ra đã có quyền được lựa chọn. Đó là quyền thiêng liêng nhất của bạn. Nếu bạn nói bạn không có quyền lựa chọn thì sẽ không ai có thể giúp bạn được cả. Chắc bạn nghĩ, nhưng rõ ràng có những hoàn cảnh mà tôi cảm thấy mình không có lựa chọn nào cả.

Nếu bạn nghĩ như vậy, hãy thử google tìm hiểu câu chuyện của nhà tâm lý học Viktor Frankl, bạn sẽ thấy dù là trong hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, chúng ta vẫn có quyền lựa chọn thái độ phản ứng của mình với hoàn cảnh ấy.

Mình nói vậy để bạn hiểu, nếu bạn muốn, bạn có quyền chọn viết lại câu chuyện đời mình và sống một cuộc sống khác đi so với cuộc sống hiện tại của bạn. Điều kiện tiên quyết chỉ có một, đó là bạn có muốn hay không?

Thử thách dành cho bạn: tự hỏi bản thân “Tôi muốn gì?”. Viết ra một danh sách những điều bạn muốn và thành thật hỏi rằng “Mình có quyền chọn làm điều này hay không?”

Nguyên Lý Căn Bản #2: Mối Quan Hệ Quan Trọng Nhất Bạn Có Trong Cuộc Đời Này Là Mối Quan Hệ Với Bản Thân Bạn

Không phải người yêu. Không phải vợ/chồng. Không phải con cái. Không phải cha mẹ. Không phải bạn bè. Không phải sếp/đồng nghiệp/nhân viên. Tất cả những mối quan hệ đó chỉ là thứ cấp.

Mối quan hệ quan trọng nhất là với bản thân bạn. Tại sao ư? Vì dù có muốn cách mấy đi nữa, vẫn sẽ có những thời điểm những người phía trên không sống cùng bạn nữa. Những lúc ấy, bạn ở cùng với ai? Dĩ nhiên là với chính bạn.

Vậy nếu bạn không cảm thấy hạnh phúc với chính bạn, bạn có hạnh phúc với đời mình được không? Nếu bạn không cảm thấy yêu thương chính mình, bạn có yêu thương được mọi người? Nếu bạn không lắng nghe được chính mình, bạn liệu có lắng nghe được người khác?

Vậy thì mối quan hệ ấy trông như thế nào? Nó là khi bạn làm những thứ tốt đẹp cho đời mình. Nó là khi bạn lắng nghe thông điệp bên trong mình và làm theo ước nguyện của bản thân. Nó là khi bạn trân trọng bản thân mình (cả tốt lẫn xấu). Nó là khi bạn dịu dàng, tử tế với chính mình.

Mình biết đây không phải là điều dễ làm. Bản thân mình cũng đang nỗ lực để duy trì và giữ vững những thói quen tốt đẹp cho bản thân. Và nếu bạn tin mình, ngay từ bây giờ, hãy làm những gì tốt đẹp nhất cho bản thân.

Thử thách dành cho bạn: Lập ra hai danh sách “Mình đang làm điều gì gây hại cho bản thân?” và “Mình cần phải làm gì tốt đẹp cho bản thân?” Cam kết thực hiện theo danh sách 2 và dần dần loại bỏ những điều trong danh sách 1 cho đến khi không còn điều nào nữa.

Nguyên Lý Căn Bản #3: Thấu Hiểu Cảm Xúc

Cảm xúc là một phần không thể thiếu làm nên sự độc đáo của con người. Những quyết định quan trọng trong đời bạn nếu thiếu đi sự cân nhắc cảm xúc thì nhiều khả năng nó chưa phải là quyết định tối ưu nhất.

Nhưng thật ra rất ít người để ý cảm xúc của mình trong suốt một ngày. Bạn cũng hãy tự hỏi chính bạn là 1 tiếng trước bạn đã có cảm xúc gì, sự kiện gì xảy ra, và bạn đã làm gì hay không?

Tất cả các khách hàng làm Coaching với mình, tùy thời điểm khác nhau, mà mình sẽ yêu cầu họ phải viết Nhật Ký Cảm Xúc. Dĩ nhiên không phải để báo cáo với mình, mà là để kết nối với bản thân người đó tốt hơn.

Cách viết nhật ký rất đơn giản. Bạn chia làm ba cột là Cái gì (What?); Tại sao (Why?) và Như thế nào (How?).

Ở cột “what”, bạn hãy viết lại những sự kiện diễn ra trong ngày mà khiến bạn có cảm xúc (bất kỳ cảm xúc gì). Bạn cần gọi tên cụ thể cảm xúc đó ra. Ở cột “why”, bạn cần suy nghĩ tại sao bạn lại có cảm xúc đó, ý nghĩa của cảm xúc đó là gì. Và cuối cùng ở cột “how”, bạn viết ra mình sẽ làm gì với cảm xúc này.

Ví dụ sáng nay sau khi thực hiện 1 ca Coaching, mình cảm thấy đầy cảm hứng. Lý do là vì mình đã giúp đỡ cho khách hàng của mình có những nhận thức mới hơn về bản thân. Cuối cùng mình viết ra là mình cần tiếp tục cải thiện năng lực bản thân để có thể giúp đỡ nhiều người hơn nữa để có cảm xúc này. Rất đơn giản phải không?

Và đây là thử thách dành cho bạn: cam kết trong 7 ngày sắp tới mang theo một quyển sổ bên mình và ghi chú lại những cảm xúc bạn nhận thấy trong ngày. Sau 7 ngày, hãy quay lại đây comment chia sẻ kết quả mà bạn đạt được :).

Diễn giả huyền thoại Jim Rohn từng nói “Thành công chẳng phải là thứ gì ma thuật hay huyền bí. Nó chỉ đơn giản là hệ quả của việc áp dụng kiên trì những nguyên lý căn bản nhất.”

Chúc bạn kiên định đến cùng.

Đinh Hải Đăng