Tôi Muốn Kinh Nghiệm! Nhưng Ai Cho Tôi Kinh Nghiệm?

Đinh Hải Đăng

Xưa có Chí Phèo than rằng: “Tao muốn lương thiện! Nhưng ai cho tao lương thiện?”

Thời nay có sinh viên ca cẩm: “Tôi muốn kinh nghiệm! Nhưng ai cho tôi kinh nghiệm?”

Mấy hôm nay trên mạng có bài viết tựa đề là “Thư đáp trả nhà tuyển dụng khiến dân mạng… choáng” (tạm thời ta không bàn đến dân mạng là đứa nào ở đây, vì hiện tại khoa học chưa chứng minh được). Chúng ta chỉ bàn tới phần thư đáp trả và thái độ của người viết thư này.

Cá nhân tôi đọc bài viết này mà thấy đáng lo quá mức. Trong tôi là cảm giác buồn và thất vọng vì không ngờ nhận thức của các bạn sinh viên kém đến vậy. Tôi hiểu nỗi bức xúc của bạn khi xin việc ở nhiều nơi nhưng bị từ chối. Tôi hiểu cảm giác bị đè nặng bởi cơm áo gạo tiền, bởi ra trường có tấm bằng ĐH (hoặc CĐ) mà không xin được việc làm, tôi hiểu cảm giác mọi người thúc giục bạn tìm được công việc… Tôi hiểu! Nhưng đó không thể nào là lời biện hộ để bạn bám víu vào đó và đổ hết tội lỗi hoàn cảnh của mình lên một thứ nào khác ngoại trừ chính mình.

Một, xét về cách trả lời mail cho nhà tuyển dụng, bạn sinh viên này đã thể hiện một thái độ không tôn trọng và thái độ tiêu cực với người khác. Sẽ chẳng có nhà tuyển dụng nào muốn tuyển một người như bạn ấy cả. Ăn không được thì đạp đổ. Sẵn sàng nói những lời lẽ không hay ho với một người khác mà không nghĩ đến hệ quả của mình. Bạn sinh viên này tôi nghĩ tương lai chắc sẽ gặp nhiều khó khăn lắm, bởi vì thái độ của bạn mặc định là một thái độ thù địch với nhà tuyển dụng rồi. Nếu bạn không thay đổi thì chắc chắn bạn sẽ còn gặp những nghịch cảnh tương lai sắp tới. Ngoài việc thái độ ra, còn một lỗi chết người là bạn viết mail sai lỗi, sai dấu, viết tắt đủ hết. Viết email là một trong những kỹ năng căn bản nhất mà đáng lẽ các bạn sinh viên cần phải biết ngay từ khi còn ngồi ghế nhà trường, nhưng thật đáng tiếc là thời tôi học ĐH tôi cũng rất ít thấy bạn nào viết được một cái email cho ra hồn. Tôi nghĩ đâu có khó gì lắm nếu bạn chịu khó google một chút: “Cách viết email như thế nào cho đúng?” chẳng hạn. Tôi còn nhớ thời năm nhất khi mới bắt đầu đi làm, tôi không biết viết email như thế nào cho đúng nên những ngày đầu làm việc tôi rất ít khi xài email. Tuy nhiên, tôi lại quan sát rất kỹ cách mà các anh chị đồng nghiệp và sếp của tôi gửi email. Tôi phân tích từng email một để phát hiện ra nguyên tắc đằng sau việc viết email, và chẳng mấy chốc sau 1 tuần tôi đã có thể viết email rành mạch và hiệu quả. Thậm chí cho đến bây giờ khi giao tiếp với người khác, tôi vẫn luôn để ý cách họ viết email để xem có thể học được và tinh chỉnh cho cách viết của tôi hay không. Thế đấy, đâu có khó gì, và hồi đó tôi cũng chỉ mới là sinh viên năm nhất như các bạn ấy mà thôi. Nhưng tôi cá 1 điều, tôi thông minh và chủ động hơn các bạn ấy nhiều. Các bạn ấy thụ động và ù lì quá. Bởi vậy, đừng trách người ta, trách mình trước đi bạn tôi ạ.

Thứ hai, cái này quan trọng hơn và là một chủ đề nóng bỏng. Kinh nghiệm. Một nỗi đau nhức nhối của hàng trăm ngàn sinh viên đi xin việc.

“Tại sao công ty nào cũng đòi 2 năm kinh nghiệm trong khi em mới ra trường?” – đây là câu hỏi của một bạn nữ trong diễn đàn Ngày Hội Sáng Tạo Vì Khát Vọng Việt vào 2 năm trước. Ngày đó tôi là sinh viên năm 3, ngồi ở dưới tôi thấy bạn vừa hỏi vừa khóc một cách rất tức tưởi. Tôi chỉ thở dài. Vì ngày ấy tôi đã có hơn 2 năm kinh nghiệm đi làm ở nhiều công việc và lĩnh vực khác nhau rồi. Tôi nghĩ các bạn thật quá vớ vẩn khi đặt câu hỏi đó, trong khi không chịu đặt một câu hỏi khác hơn: “Tại sao vẫn có những bạn sinh viên trước khi ra trường đã có việc làm?” “Tại sao có sinh viên ngay từ khi ngồi ghế nhà trường đã kiếm được ngàn đô?” Bạn chỉ chăm chăm đi tìm lỗi và đổ lỗi, trong khi bạn không dám đối diện với sự thật rằng bạn quá kém cỏi và thiếu chủ động. Bạn không đủ quyết liệt và quyết tâm để trang bị cho mình những thứ cần thiết ngay từ khi còn ngồi ghế nhà trường. Tôi cảm thông cho bạn, nhưng tôi không thể nào thông cảm cho sự thụ động của bạn được.

Ngay lúc này đây khi viết những dòng này, tôi đang ngồi ở quán Urban Station trên đường Tô Hiến Thành. Và những bạn phục vụ ở đây đều là sinh viên. Nhưng ở những bạn này có một sự khác biệt rất lớn so với các bạn sinh viên cùng tuổi. Các bạn phục vụ đầy chuyên nghiệp. Các bạn quan tâm đến khách hàng. Các bạn lễ phép. Các bạn mang lại dịch vụ chất lượng cao nhất. Các bạn học hỏi và chuẩn bị cho những năm tháng tương lai của mình. Trong số những bạn phục vụ ở đây, có một bạn nữ mà khi nhìn cung cách bạn phục vụ, tôi biết là bạn có tài năng trong lĩnh vực dịch vụ khách hàng. Sau này, nếu bạn có thăng tiến xa trong lĩnh vực này tôi cũng không lấy gì làm lạ. Mà nói vui, sau này nếu tôi muốn mở một quán cafe thì tôi sẽ mời bạn này cộng tác và làm quản lý cho bộ phận phục vụ cho quán của tôi không chừng.

Các bạn thấy đấy, một công việc phục vụ sẽ chỉ là phục vụ nếu bạn coi nó là công việc phục vụ. Nhưng nếu bạn coi nó là một cơ hội học hỏi thì bạn sẽ làm khác đi rất nhiều. Và đó chính là kinh nghiệm đấy. Đó chính là cơ hội để bạn nâng cao khả năng của mình đấy. Đó chính là cái để bạn viết vào CV đấy.

Tôi còn nhớ hồi năm nhất khi bắt đầu công việc part-time đầu tiên của mình, lương của tôi là 500 ngàn đồng/tháng. Tôi chẳng màng số lương đó. Tôi nhận lời cái rụp. Và tôi nỗ lực làm tốt nhất có thể, tôi học hết tất cả mọi thứ tôi muốn học trong môi trường đó. Một tháng sau, sếp tăng gấp 3 lương cho tôi. Có thể khoản tiền nhỏ nhặt thôi, nhưng nó là kết quả của sự chủ động và nỗ lực trong công việc. Tôi đâu có màng lương thấp. Cái tôi quan tâm là tôi học được gì? Công việc đó cho tôi được cơ hội học tập gì? Công việc ấy mang lại kinh nghiệm gì cho tôi? Nếu bạn tiếp cận công việc với tư duy như vậy, tôi đảm bảo rằng bạn thừa kinh nghiệm sau khi ra trường để chứng minh cho nhà tuyển dụng.

Tôi viết bài này, một phần là để chê trách những bạn thiếu chủ động và ù lì trong hành động, một phần là để nói cho bạn biết rằng bạn hoàn toàn có cơ hội để thay đổi mọi thứ ngay từ bây giờ. Nếu người khác đã từng làm được, thì chắc chắn bạn cũng có cơ hội để làm điều đó. Ăn thua là ở phía bạn mà thôi, đừng đi trách cứ bất kỳ ai hết. Hãy thôi ăn vạ như Chí Phèo đi, và lao vào hành động quyết liệt đi bạn ạ.

Đinh Hải Đăng

8 Điều Sinh Viên Cần Biết Về Đại Học

Bài này mình lược dịch trong một quyển sách có tựa đề “The secrets of college success”. Thật ra là có tới 10 điều, nhưng 2 điều trong đó không phù hợp với Đại Học ở Việt Nam nên đã bỏ đi rồi. Bài viết này khá hữu ích cho các bạn sinh viên năm nhất, năm hai đó. Các bạn nên đọc để rút kinh nghiệm nhé 🙂

————————————

8 Điều Sinh Viên Cần Biết Về Đại Học 

1. Bạn phải tự chủ mọi thứ. Đối với rất nhiều sinh viên, một trong những điều shock nhất về Đại Học đó là sẽ chẳng có ai dắt tay bạn cả. Tự chọn môn học, đi đến lớp, đọc giáo trình, tự tìm hiểu xem kiểm tra sẽ có phần gì trong đó, viết bài luận cần phải viết cái gì,… tất cả những điều này bạn đều phải tự làm chứ không ai giúp cả. Dĩ nhiên là các thầy cô cũng có cho bạn một vài chỉ dẫn và gợi ý, vào lúc này hay lúc khác. Nhưng chính bạn lại là người phải chịu trách nhiệm cho việc động viên mình lê xác ra khỏi giường khi trời còn tờ mờ sáng, hay khi ngoài trời nhiệt độ lạnh thấu xương.

2. Bố mẹ bạn chẳng giúp được gì nhiều lắm đâu. Rất nhiều cậu ấm cô chiêu cứ ỷ lại vào bố mẹ của mình. Tuy nhiên dù bố mẹ có lo cho con đến mấy đi nữa thì cũng không giúp ích được gì. Thời bố mẹ bạn học đại học và thời của bạn bây giờ đã cách xa nhau lắm rồi, các trông đợi của giáo viên vì thế cũng đã thay đổi theo. Cho nên bạn hãy tự chịu trách nhiệm 100% cho việc học của mình và đừng trông chờ bố mẹ mình sẽ đứng ra giải quyết cho mình mọi thứ nữa.

3. Bạn không cần phải đến lớp – nhưng đó lại là điều cần thiết. Một trong những điều đầu tiên mà sinh viên khám phá ra đó là các lớp trên đại học có số lượng rất đông: một lớp có thể có 100, 200, và tại một số trường có thể đến 700 sinh viên nghe giảng cùng lúc. Trong một môi trường như thế thì sinh viên thường nghĩ chẳng việc gì phải đến lớp làm chi cả. (Kể cả lớp nhỏ đi nữa thì điểm chuyên cần cũng chỉ chiếm phần trăm nhỏ mà thôi.) Nhưng thầy cô thì sẽ giả định là bạn đã đi học đầy đủ, nên họ chẳng ngại ngần gì mà ra đề thi giữa kì hay cuối kì với các câu hỏi tập trung vào nội dung của một bài giảng cụ thể nào đó. Nghe đến đây chắc cũng khiến bạn muốn đi đến lớp nghe giảng rồi đúng không.

4. Nội dung được giảng dạy theo từng khối lớn. Nếu như hồi xưa học cấp 3, mỗi tiết giảng dạy nội dung thường ngắn gọn và được truyền tải trong khoảng 15-20’, sau đó làm bài tập, thì ở Đại Học lại hoàn toàn khác. Giảng viên thường sẽ giảng một bài trong vòng 50’-60′, chia ra chỉ hai hoặc ba phân đoạn chính; còn tác giả thì trong đầu luôn có tư tưởng viết 1 luận điểm kéo dài tới những 25 trang, chia ra khoảng ba hay bốn phần chính. Vậy ta kết luận được gì? Điều này có nghĩa là bạn cần phải điều chỉnh độ tập trung của mình từ các nội dung truyền tải ngắn gọn sang các luận điểm trải dài.

5. Khoảng 2/3 khối lượng công việc được thực hiện ngoài giờ lên lớp. Trái ngược với những gì bạn từng nghĩ, khoảng thời gian nghe giảng là hoạt động ít tốn thời gian nhất. Đó là bởi vì giảng viên trông đợi chính bạn tự thực hiện các nhiệm vụ được giao. Đọc tài liệu và làm bài tập; chuẩn bị ôn tập cho các bài kiểm tra và thuyết trình; nghiên cứu và viết luận văn,… tất cả những hoạt động này ngốn hơn phân nửa thời gian mà bạn phải bỏ ra cho bất kỳ môn học nào.

6. Điểm trung bình không có gì là hay ho cả. Rất nhiều sinh viên nghĩ rằng học Đại Học thì chỉ cần điểm trung bình là được rồi. Thậm chí còn có truyền thống rằng “sinh viên không rớt không phải là sinh viên”. Đó là một quan niệm hết sức sai lầm, được đưa ra bởi những người chỉ biết biện hộ và dùng nó để đánh đồng và kéo những người khác xuống cùng cấp độ với họ. Đừng để mình rơi vào cái bẫy này. Bạn phải luôn nỗ lực cố gắng để đạt điểm khá trở lên.

7. Thành phẩm mới là cái quan trọng. Rất nhiều sinh viên nghĩ rằng nỗ lực mới là cái quan trọng. Đó là lý do vì sao mà khi giảng viên phát bài lại, luôn luôn có một hàng dài các sinh viên đến bao biện với giảng viên rằng họ đã bỏ bao nhiêu giờ ra, đọc bao nhiêu bài viết, và họ đã cố gắng như thế nào. Nhưng vấn đề là ở Đại Học, cái quan trọng nhất đó chính là thành phẩm: đó là bài luận của bạn (không cần biết bạn nỗ lực thế nào), là bài kiểm tra của bạn (không cần biết bạn học bao nhiêu lâu), và là bài thuyết trình miệng của bạn (không cần biết bạn biết về chủ đề này nhiều đến mức nào).

8. Hiểu bài không phải là học thuộc lòng. Mặc dù một số môn học đòi hỏi có sự học thuộc lòng (từ vựng khi học ngoại ngữ khác, các công thức toán học, ngày tháng trong môn lịch sử), thì các môn khác gần như sẽ có bài luận trong các kỳ kiểm tra. Và trong đề thi không chỉ yêu cầu bạn viết lại những gì bạn đã ghi nhớ trong sách giáo trình, mà nó đòi hỏi bạn phải phân tích, áp dụng các khái niệm vào những vấn đề mới, hay sắp xếp trình bày dữ liệu theo một cách hợp lý. Rất khác so với cách kiểm tra bạn quen làm đấy.

 Chúc các bạn sẽ thành công trong môi trường Đại Học nhé ^^

Thân mến,

Hải Đăng

Nếu Không Làm Điều Đó, Sao Ta Sống Nổi Với Mình?

Một bài viết hay của tác giả Phạm Lữ Ân. Thật là trùng hợp khi tác giả cũng từng là sinh viên ngành sư phạm nhưng lại cảm thấy nó không phải là bánh răng đặt khớp trong cỗ máy ^^. Hiện tại bản thân mình cũng đang là sinh viên sư phạm năm cuối, nhưng đã có quyết định và lựa chọn không theo con đường này :). Các bạn bỏ thời gian ra đọc nhé, hay lắm.

————————–

Nếu không làm điều đó, sao ta sống nổi với mình?

“Hãy tự hỏi mình xem điều gì sẽ khiến bạn tỉnh thức, và thực hiện điều đó. Bởi cái thế giới cần là những con người đã thức tỉnh”
Howard Thurman

Tôi từng là sinh viên ngành sư phạm trước khi trở thành nhà báo. Những ngày ngồi ở giảng đường, tôi chưa bao giờ hình dung về bản thân mình như một giáo viên, dù tôi rất yêu quý trẻ con. Tôi luôn cảm thấy có gì đó không đúng, như một chiếc bánh răng không đặt khớp trong cỗ máy đời mình. Rồi một ngày nọ, tôi gạt qua một bên những ngăn trở, những hoài nghi, dè dặt của gia đình và bè bạn để trở thành phóng viên ở một tờ báo học trò.

Cho đến tận bây giờ, tôi chưa phút nào hối tiếc.

Và phần đông, tôi muốn nói là rất đông, những người tôi quen đã đạt được thành tựu và hạnh phúc với công việc vốn không phải là lựa chọn đầu tiên của họ. Họ đã từng chọn sai đường. Rồi họ bừng tỉnh, và rẽ qua một con đường khác.

Thế cho nên, đừng lo nhé! Nếu như bạn vừa nhận ra rằng mình đã đi sai đường. Hãy xem nó như một giấc mơ. Điều bạn cần làm bây giờ chỉ là tỉnh dậy.

Bởi cuộc đời này có quá nhiều điều thú vị mà chúng ta có thể trải nghiệm, nên việc chọn lựa không bao giờ dễ dàng. Đối với bất cứ ai. Thường thì để lựa chọn đúng, người ta cần một trong hai thứ: sự may mắn, hoặc là sự khôn ngoan.

Một người bạn vong niên từng nói với tôi rằng trí thông minh chưa chắc đã mang lại hạnh phúc. Nhưng sự khôn ngoan thì có thể. Khôn ngoan là biết cách phát huy tối đa năng lực và phẩm chất của bản thân để đạt được lợi ích một cách toàn diện, không chỉ về vật chất, mà còn về tinh thần, không chỉ danh lợi mà còn danh dự, không chỉ địa vị mà còn lòng tôn trọng và cả sự yêu thương. Khôn ngoan là biết tránh xa những gì có thể gây thiệt hại, cũng vậy, không chỉ về vật chất, hay danh lợi…

Sự thông minh mang tính bẩm sinh nên không phải ai sinh ra trên đời cũng thông minh. Nhưng tôi tin rằng ai cũng có thể trở nên khôn ngoan. Bởi sự khôn ngoan là điều chúng ta luôn có thể học, và luôn có cơ hội để học, bằng cách tích lũy từng chút một mỗi ngày, mỗi phút những kinh nghiệm từ chính cuộc đời mình. Hoặc, sẽ tốt hơn nhiều nếu chúng ta học được từ cuộc đời người khác. Từ lịch sử.

Thầy dạy văn của tôi từng nói rằng, mọi hỉ nộ ái ố của cuộc đời đều có trong thần thoại Hy Lạp. Đó là lý do vì sao đến tận bây giờ chúng ta vẫn đọc những tác phẩm cổ điển. Bởi vì nếu gạt bỏ những bối cảnh xã hội và tập tục có thể trở nên lạc hậu theo thời gian thì các nhân vật ở thời đại xa xưa kia không khác gì chúng ta cả. Công nghệ của chúng ta đã tiến xa nhưng những gì thuộc về bản chất con người thì dường như không hề thay đổi: tình yêu, cảm giác hạnh phúc, lòng tham, sự đố kị, những mưu đồ, tội ác, thất bại, thành công, hy vọng và sự tuyệt vọng…

Tôi từng nghe kể về một người. Một người bình thường. Anh suýt mất mạng khi nhảy xuống cứu hàng chục người lớn và trẻ em bị lật thuyền giữa dòng nước xiết. Bạn nghĩ người ấy làm điều đó vì ai? Vì những nạn nhân ư? Hay là vì tình yêu con người? Phải chăng anh đã hoàn toàn quên bản thân mình trong khoảnh khắc ấy? Khi mọi người xúm lại trầm trồ thán phục người đàn ông ấy thì anh làu bàu: “Có chi đâu mà nói. Nếu như dưới đó có cái thằng trộm đồ nhà mình thì tui cũng phải nhảy xuống cứu nó lên. Chớ không thì tui làm sao sống nổi với mình?”

Vậy đó. Đột nhiên tôi nhận ra rằng, rất nhiều người làm việc thiện nguyện hay một hành động dũng cảm đơn giản là vì chính họ. Và tôi mong tất cả chúng ta đều vậy. Chúng ta phải mang đến điều tốt đẹp cho người khác trước hết là vì sự thôi thúc của trái tim mình, thứ sâu kín thiêng liêng, ở bên ngoài danh tiếng và những lời hoa mỹ. Vì chúng ta không thể kìm lòng được, vì nếu không đến và xoa dịu nỗi đau của người khác, không đưa tay cứu lấy người khác trong lúc ngặt nghèo thì trái tim ta không thể nào thanh thản. Đó chẳng phải là một trong những phẩm chất nguyên sơ đẹp đẽ và kỳ diệu nhất của trái tim con người hay sao! Nếu lắng nghe lời chỉ dẫn từ nơi sâu thẳm đó, ta không thể nào đi sai đường được.

Chúng ta không thể mang lại hạnh phúc cho người khác, nếu chính bản thân chúng ta luôn hoang mang hoặc tràn đầy hối tiếc. Chúng ta cũng không thể thanh thản và hạnh phúc thực sự nếu chỉ sống, làm việc, học hành vì người khác – dù đó là những người ta vô cùng yêu quý – thay vì sống theo mong muốn của chính mình. Bởi thế, bạn thân mến, hãy luôn sống vì mình, và hãy sống vì mình một cách khôn ngoan.

Các chuyên gia tâm lý nói rằng 33 thợ mỏ Chilê sau khi được cứu sống sẽ phải đối mặt với rất nhiều thay đổi trong cuộc sống. Chẳng biết tốt hơn hay tệ hơn, nhưng chắc chắn đó sẽ là những thay đổi lớn. Bởi vì họ đã bị chôn vùi, đã tuyệt vọng, đã cận kề cái chết, và đã được cứu thoát. Họ như bừng tỉnh sau một giấc mơ dài và bây giờ họ tự hỏi “Ta đã làm gì với cuộc đời mình, suốt những năm tháng qua?”

Còn chúng ta thì sao? Lắm lúc chúng ta cũng sống một cách hoang mang bất định. Vậy tại sao chúng ta không tự hỏi mình câu hỏi đó, bây giờ? Chúng ta có chịu cúi xuống để nhặt lấy sự khôn ngoan rơi ra từ túi kinh nghiệm của người khác? Hay chúng ta cứ ngạo nghễ bước qua và đợi đến ngày chính mình bị chôn vùi rồi mới bừng tỉnh giấc?

Tôi muốn nói với bạn rằng, dù bạn còn trẻ và còn vô vàn cơ hội để trải nghiệm, thì cũng đừng bao giờ bỏ qua những hạt giống của sự khôn ngoan, đôi khi được giấu trong những điều vô cùng bé nhỏ, đừng bỏ qua những điều khôn ngoan trong lời nói của những người bình thường ở ngay xung quanh mình. Đôi khi, bạn không thể biết được, một lời nói tình cờ hoặc một câu danh ngôn được nắm bắt và suy nghĩ đến đủ độ chín có thể làm thay đổi đời bạn ra sao.

Mấy ai biết được tôi đã học được nhiều đến thế nào từ câu nói bâng quơ của một người đàn ông dũng cảm vô danh. Tôi luôn vin vào hai câu hỏi đơn giản này để đi đến hết cuộc đời, để chọn lựa, để hành động, và để sống:

“Nếu làm điều đó, sao ta sống nổi với mình?”

“Nếu không làm điều đó, sao ta sống nổi với mình?”

Phạm Lữ Ân

Sinh viên – bạn cần gì?

Một bài viết tâm huyết của anh Vũ Đức Trí Thể – chuyên gia đào tạo kỹ năng sống của TGM – dành cho các bạn sinh viên.

 

Gửi các bạn sinh viên những trăn trở của một người trẻ tuổi.

Giờ này có thể bạn đang ngủ rất ngon. Tôi thì không dù đồng hồ chỉ đúng 5h sáng. Mấy nay cứ trăn trở nhiều thứ, thức khuya lắm! Nhiều khi cũng thắc mắc không biết mình có phải 25 tuổi không? Thấy mình già so với tuổi quá.

Đây không phải là một chủ đề to tát hoặc mới mẻ gì, nhưng tôi trăn trở nên chia sẻ, thế thôi!

Tôi nhớ trong một tác phẩm nào đó của nhà văn Phan Việt có đoạn: “Nếu có một thời điểm nào đó trong cuộc sống, mà chúng ta cần phải và nên bị dúi xuống bùn lầy tăm tối, tốt nhất hãy chọn lúc 18 – 25 tuổi, lúc mà bạn có cả sức khỏe lẫn sự dẻo dai, cả hưng phấn lẫn thất vọng, cả niềm tin sắt đá lẫn sự ngoan cố mù quáng, cả sự hiểu biết bằng bản năng và trực giác chưa bị pha tạp lẫn sự tăm tối vì mơ hồ nhận thấy những lực cản của xã hội. Nghĩa là có tất cả mà lại chẳng có gì vững chắc”. Tôi hoàn toàn đồng ý với suy nghĩ của tác giả. Tôi đặt tên cho khoảng thời gian ấy là Tuổi Trẻ. Chẳng phải dưới 18 hoặc trên 25 thì không trẻ nữa, nhưng tôi thấy 8 năm ấy mới thật sự là đẹp nhất của giai đoạn tuổi trẻ. Ở cái tuổi ôm trọn thời sinh viên này, lẽ ra các bạn phải dấn thân thật nhiều, trằn trọc, suy tư thật nhiều về cuộc đời, về xã hội, về dân tộc,… thậm chí mất ăn mất ngủ, thao thức đêm dài.

Có quá nhiều câu chuyện kể về những con người sinh ra trong hoàn cảnh nghèo khó, cùng cực để rồi họ có động lực vươn lên thành công. Tôi từng đọc và cả tiếp xúc với những con người ấy và tôi nghĩ: “Nếu ở trong hoàn cảnh đó, mình cũng sẽ có động lực vươn lên như họ thôi”. Hoặc cũng không thiếu những câu chuyện về những người thành công được sinh ra trong một nền tảng gia đình rất tốt, ba mẹ đều thành công và họ ý thức được tầm quan trọng của việc đầu tư vào giáo dục cho con cái. Tôi cũng biết và tiếp xúc với nhiều người thuộc nhóm này, rồi tôi cũng từng nghĩ: “Gia đình họ có điều kiện và nền tảng như vậy, việc họ thành công không có gì đáng ngạc nhiên cả”. Nếu bạn cũng có những suy nghĩ giống như tôi cho hai trường hợp trên, thì tôi chia sẻ rằng đó chỉ là sự biện hộ thôi. Cả hai nhóm người trên đều đáng ngưỡng mộ và trân trọng bởi họ đã nỗ lực vươn lên trong cuộc sống. Tôi thì thuộc nhóm người ở giữa và tôi nghĩ mình giống đa số các bạn. Nói một cách văn vẻ đây là nhóm người mắc kẹt ở mức trung bình về nhiều mặt. Gia đình tôi không giàu, nhưng cũng không quá nghèo (tuy là hơi nghèo vào cái thời đất nước còn khó khăn, gia đình nào cũng vậy thôi). Tôi học không xuất sắc, nhưng cũng không dở. Tôi không tự ti, nhưng cũng chẳng tự tin về mình lắm. Tôi không có nhiều mối quan hệ trong cuộc sống, nhưng cũng có không ít bạn bè,… Tôi nói như vậy chỉ để muốn chia sẻ với bạn rằng ai cũng có thể vươn lên cho dù xuất thân trong hoàn cảnh gia đình như thế nào, thành tích học tập ra sao, thông mình vừa vừa, thông minh kiệt xuất, hay ngu si đần độn,… Chỉ cần một tư duy đúng đắn, nuôi dưỡng khát vọng lớn và dám dấn thân lăn xả từng việc nhỏ bằng tất cả trách nhiệm của mình. Ai cũng có thể vươn lên!

Cứ mỗi lần tiếp xúc với các bạn sinh viên là tôi lại đau đáu trong lòng. Những câu hỏi các bạn đặt ra cho tôi nhiều khi khiến tôi phát bực nhưng phải làm chủ cảm xúc để giữ thái độ bình tĩnh. Hoặc cũng không ít lần khi nghe hỏi xong, tôi chỉ biết cười trừ vì thật sự không biết phải trả lời sao cho thỏa đáng nữa. Tôi xót xa không biết tại sao những câu hỏi ấy lại được nêu lên dù biết là không nên vùi dập từ trong trứng nước, cần khuyến khích dám đặt câu hỏi khi có thắc mắc vì đó là cách rất hay để học hỏi. Nhưng thông qua những câu hỏi ấy, tôi thấy một thực trạng tư duy kém cỏi, thiển cận và bị động đang ăn sâu vào trong nhiều bạn sinh viên.

Trong một lần tọa đàm thân mật với khoảng 20 bạn sinh viên đến từ nhiều trường đại học khác nhau, có một bạn sinh viên năm cuối khối ngành kinh tế hỏi tôi rằng: “Anh ơi, trong 4 năm học đại học, em không tham gia hoạt động hoặc đi làm thêm gì hết, vậy thì bây giờ em điền cái gì vào CV để xin việc đây anh?”. Khi tôi hỏi ngược lại những người tham dự hôm ấy là ai cũng ở trong tình trạng giống vậy, thì quá ngạc nhiên là khoảng 60% cánh tay giơ lên. Trời ơi! Tôi chỉ muốn hét thật to với nhóm bạn trẻ đó (may là tôi giữ được sự bình tĩnh để từ tốn chia sẻ): “Các em ơi, sao các em đi tìm một thứ mà chắn chắn là không có trên đời này vậy? Các em muốn thành công mà không phải trả giá? Các em muốn học giỏi mà không có những đêm thức trắng vùi đầu vào đèn sách sao? Làm gì có cái thứ đó trên đời này”. Tôi đang nói đến một tư duy vô cùng nguy hiểm ở các bạn sinh viên, tư duy mì ăn liền. Cái gì cũng muốn có ngay kết quả mà không phải bỏ công sức. Cái gì cũng muốn người ta mang đến dâng cho mình, ngồi rung đùi mà hưởng trái ngọt.

Khi huấn luyện một khóa học với chủ đề “Sẵn sàng cho sự nghiệp”, tôi ngạc nhiên khi thấy có khá nhiều bạn sinh viên mong muốn bước vô khóa học để được nghe về cách trả lời phỏng vấn, cách viết CV sao cho hay, cách làm sao để thi đậu vào chương trình MT (Management Trainee – đây là một cuộc thi nhằm tìm kiếm những tài năng trẻ của các tập đoàn đa quốc gia rất được giới sinh viên quan tâm). Nói chung là các bạn cần những cái có thể xài được liền, tạo kết quả ngay tức thì. Thực dụng không có gì là xấu cả, tuy nhiên nó chỉ phát huy hiệu quả khi bạn có một nền tảng nhận thức vững chắc về sự nghiệp, về tư duy lãnh đạo, về phong cách làm việc, về văn hóa ứng xử nơi công sở,… Hay nói một cách khác là nội lực của bạn có mạnh thì kỹ năng mới phát huy tác dụng. Khi hỏi thăm thì tôi biết được các bạn rất ít tham gia vào những hoạt động xã hội, các câu lạc bộ đội nhóm và nỗ lực vươn lên nhiều vai trò lãnh đạo khác nhau. Vậy mà ai cũng muốn thi đậu vào MT? Tôi giả sử các bạn may mắn trả lời phỏng vấn tốt để vào được chương trình này, thì liệu bạn có “sống” và tỏa sáng được trong đó hay không là điều bạn cần suy nghĩ. Tôi rất tâm đắc với cách nhìn nhận của Chuyên gia giáo dục Giản Tư Trung rằng “Ta là sản phẩm của chính mình”, vậy thì cái sản phẩm BẠN ngày hôm nay có cạnh tranh được với những “đối thủ” khác về tư duy, nhận thức, thái độ, kiến thức, kỹ năng,… hay không? Đối với đồ ăn thì người ta cũng ráng suy nghĩ cho ra những phương cách “mì ăn liền” để đáp ứng với đỏi hỏi ngày càng gắt gao và cạnh tranh của xã hội, nhưng với thành công thì làm sao có thể như vậy được?

Tư duy thứ hai là tư duy đòi hỏi. Các bạn đòi hỏi nhiều quá, nhiều hơn những gì các bạn bỏ ra. Các bạn sinh viên đa số đều rất tự tin về kiến thức của mình, đó là con dao hai lưỡi. Tự tin là tốt, nhưng tự tin bao nhiêu thì cần phải nỗ lực chui rèn bản thân không ngừng. Các bạn đang dán cái mác “ĐẠI học” quá lớn vào mình để kết luận rằng kiến thức đã đủ cho công việc và mình có quyền đòi hỏi công ty phải trả mức lương tương xứng với 4 năm dùi mãi kinh sử trên ghế nhà trường. Có nhiều bạn khi tôi hỏi về công việc bạn mong muốn sau khi ra trường, bạn mô tả muốn làm việc cho các tập đoàn đa quốc gia với thu nhập ít nhất là 800 USD/tháng. Tôi hỏi tiếp: “Vậy em có cái gì để người ta phải trả em 800 USD/tháng?”. Bạn… cứng họng!

Các bạn ơi, mơ lớn là tốt. Bạn muốn mức lương bao nhiêu cũng được, không những 800 USD/tháng, mà thậm chí 8000 hay 80.000 USD cũng được. Nhưng, bạn cần phải trả lời câu hỏi là bạn có cái gì để người ta phải trả cho bạn mức lương đó? Bạn có nghĩ công việc photocopy cũng có thể làm xuất sắc hơn bình thường được hay không? Bạn phải thay thế tư duy đòi hỏi bằng một tinh thần cống hiến hăng say, không ngại việc, không chê việc, làm với tất trách nhiệm và chuẩn mực cao nhất để đổi lại kinh nghiệm và sự tín nhiệm. Chứng minh cho họ thấy đi đã, khoan đòi hỏi, rồi bạn sẽ được trả công xứng đáng sau này.

Ngoài ra, các bạn chỉ muốn nhận mà không muốn trả giá. Từ “giá” ở đây tôi muốn nói ở cả nghĩa bóng lẫn nghĩa đen. Tôi diễn thuyết cho sinh viên khá nhiều, cái gì miễn phí thì bạn đến đông lắm. Nhưng cái gì cần một khoản đầu tư để học hỏi sâu hơn thì hình như với bạn nhiêu đó “hàng” miễn phí là đủ rồi. Bạn chê mắc, bạn tiếc tiền, bạn thấy không cần thiết. Rồi thì sau này cái giá mà bạn thật sự sẽ trả còn đắt hơn nhiều. Bạn tiếc tiền đầu tư vào bản thân thì xem như bạn cũng tiếc thành công.

Cuối cùng, điều khiến tôi trăn trở nhiều nhất ở các bạn sinh viên là các bạn không có một khát vọng lớn. Cách đây hai tuần, tôi kết hợp với một tổ chức nhân sự uy tín để tổ chức một khóa huấn luyện dành cho những sinh viên đã qua chọn lọc, nhằm mục đích trang bị cho các bạn cách tư duy của một nhà lãnh đạo tương lai. Khóa huấn luyện kết thúc rồi nhưng dư âm của nó khiến tôi trằn trọc mãi. Tôi băn khoăn, lo ngại về Tuổi Trẻ hiện nay, lứa tuổi mà tôi cũng thuộc về. Rồi Việt Nam chúng ta sẽ ra sao khi mà những con người chủ nhân tương lai của đất nước lại có những suy nghĩ và biểu hiện như vậy? Trách ai bây giờ đây? Tôi không dám vơ đũa cả nắm, bởi tôi tin rằng vẫn có rất nhiều bạn trẻ đang từng ngày nỗ lực vươn lên với những khát vọng lớn lao, phục vụ trước hết cho đất nước, sau đó mới đến bản thân mình. Nhưng tôi muốn dấy lên một thực trạng đáng báo động ngày nay ở một số lượng lớn các bạn sinh viên: các bạn suy nghĩ nhỏ quá. Đó là chỉ mong làm sao có đủ tiền sống mỗi ngày; làm sao có thể thi đậu tốt nghiệp tốt nghiệp nếu không sẽ bị ba mẹ la; làm sao để có thể tìm được một công việc ổn định sau khi ra trường; làm sao có thể tự lo được cho bản thân sau khi tốt nghiệp,… Tôi cũng từng như vậy, y chang các bạn thôi. Nhưng bạn ơi, bạn cần biết rằng điều đáng sợ nhất của một đất nước không phải là nghèo nàn về tài nguyên khoáng sản; không phải là đất nhỏ ít dân; mà điều đáng sợ nhất là đất nước ấy chỉ tập hợp những con người không dám khát vọng lớn, không dám ước mơ lớn. Ai cũng muốn nước mình giàu mạnh, ai cũng muốn Việt Nam có thể vươn ra tầm châu lục, thậm chí là sân chơi toàn cầ; nhưng ai cũng suy nghĩ nhỏ nhặt, ai cũng chỉ nghĩ cho riêng cho bản thân mình thôi thì làm sao có thể cùng nắm tay nhau đi lên được đây? Bạn có thể trông chờ điều gì trong khi mỗi ngày mình chỉ biết la cà những quán café, quán nhậu, những thú vui cho quên đời quên sầu, giết thời gian. Tôi thật sự lo, lo lắm các bạn ạ!

Than vãn rồi cũng thế thôi, bây giờ cần phải làm gì đây? Câu hỏi này quả là rất rộng và quá khó với tôi. Nhưng nếu chỉ được chọn một điều duy nhất để chia sẻ với sinh viên, trong giới hạn kinh nghiệm và hiểu biết của mình, tôi muốn nói rằng các bạn cần phải CHỦ ĐỘNG. Các bạn còn bị động quá, điển hình là mỗi khi tọa đàm (tức là một dạng hỏi đáp chia sẻ kinh nghiệm), tôi hỏi là có ai có câu hỏi gì không thì chỉ một sự im lặng đáng sợ xuất hiện. Tôi hỏi tại sao thì các bạn nói rằng đến đây để được nghe anh chia sẻ gì đó. Các bạn ơi, cần phải thay đổi tư duy ngay đi, CHỦ ĐỘNG lên. Đừng ngồi đó mà mong người ta đem thành công đến với bạn. Đừng chỉ biết nộp đơn rồi cầu mong nhà tuyển dụng gọi điện và mời bạn ký hợp đồng. Đừng mỗi ngày chỉ có đến trường rồi quay về nhà mà mong mình sẽ tỏa sáng trong sự nghiệp sau này. Đừng kêu than oán trách việc giáo dục đại học thế này thế kia, thiếu thực tiễn, toàn lý thuyết,… Ai cũng có công việc và trách nhiệm của họ thôi. Nhiệm vụ của bạn là học và hãy biết nỗ lực học một cách chủ động. Nó xuất phát từ ý thức “Ta là sản phẩm của chính mình” để chuyển vai trò đầy tớ sang vai trò ông chủ của quá trình học. Chính bạn mới là người đề ra những cái mình cần học dưới sự hướng dẫn của thầy cô hoặc những người trước, rồi nỗ lực học tập bằng phương pháp học sáng tạo. Sự học cũng cần mở rộng cách nhìn nhận. Không phải cứ phải có cái bàn, cái ghế, quyển vở, cây bút thì mới gọi là học. Học ở bất kì đâu, học từ bất kì ai. Chỉ cần một cái đầu rộng mở, chịu khó quan sát, trao đổi, đánh giá, phân tích, thắc mắc là được. Thay đổi cả hệ thống thì khó, nhưng thay đổi bắt đầu từ chính bản thân mình thì ai cũng làm được, chỉ là bạn có muốn hay không thôi?

Vài trăn trở của một người trẻ tuổi gửi đến Tuổi Trẻ. Giai đoạn 18 – 25 thật đẹp, đừng phung phí thời gian để biến mình thành một thế hệ lu mờ của xã hội.

5h sáng ngày 3/7/2012